Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009
LÁMHLEABHAR TÉARMAÍOCHTA
Matamaitic agus Eolaíocht
Eochairchéim 1 / 2
Béarla Gaeilge Gaeilge Béarla
2008 - 2009
Comhairle Churaclaim, Scrúdúcháin agus Mheasúnaithe Thuaisceart Éireann
1
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 5-bar gate geata 5-bharra [MATA] abacus abacas [MATA] ability cumas about thart faoi; about 1m in length thart faoi 1m ar fad [MATA] above os cionn [MATA] absorb ionsúigh; which material absorbs the water quickest cén t-ábhar is gasta a ionsúnn an t-uisce [EOL.] absorbency ionsúiteacht [EOL.] absorbent ionsúiteach [EOL.]; most absorbent is ionsúití;least absorbent is neamh-ionsúití [EOL.] abuse mí-úsáid [EOL.] according to de réir; according to this formula de réir na foirmle seo [MATA] accuracy cruinneas [EOL.] accurate cruinn; as accurately as possible chomh cruinn agus is féidir acorn dearcán (pl. dearcáin) acrylic (n) aicrileach [EOL.] acrylic material ábhar aicrileach [EOL.] active gníomhach activity gníomhaíocht [MATA] actual distance fíorfhad [MATA] actual height fíorairde [MATA] acute angle géaruillinn [MATA] add cuir le, suimigh le; add 2 to the answer cuir/suimigh 2 leis an fhreagra addiction andúil [EOL] adhesive (adj) greamaitheach [EOL.] adhesive (n) greamachán [EOL.] adult fásta; the adult stage an chéim fhásta advantage buntáiste [EOL] aerial aeróg [EOL.] aeroplane eitleán [EOL.] affect (v): téigh i bhfeidhm ar afternoon iarnóin [MATA] alarm aláram [EOL.] alcohol alcól [EOL.] alcoholic drink deoch alcólach [EOL.] alive beo [EOL.] all uilig; all the children na páistí uilig along feadh (+ gin.) aluminium alúmanam; aluminium can canna alúmanaim [EOL.]
2
aluminium foil scragall alúmanaim [EOL.] aluminous alúmanach [EOL.] amount (number) méid; the amount of trees an méid crann [MATA] amount (quantity) méid; the amount of time needed an méid ama atá de dhíth amount suim amphibian (adj, n) amfaibiach [EOL.] analyse déan anailís ar [EOL.] angle uillinn [MATA] animal ainmhí; animal skin craiceann ainmhí; animal sounds fuaimeanna ainmhí [EOL.] ankle rúitín [EOL.] answer (n) freagra [MATA] answer (v) freagair [MATA] ant seangán [EOL.] ante meridiem [am] am; he got up at 10.00 am d’éirigh sé ar 10.00 am [MATA] anti-clockwise tuathal [MATA] apart from seachas [TREOR.] appearance cuma [EOL.] apple core bun úill [EOL] appliance fearas [EOL.] apply cuir i bhfeidhm; it applies force to the car cuireann sé fórsa i bhfeidhm ar an charr [EOL.] approximate answer garfhreagra [MATA] approximately go garbh; approximately how many … cá mhéad, go garbh, … approximately thart faoi; it is approximately 2 km long tá sé thart faoi 2 km ar fad [MATA] arachnid araicnid area achar; what area is covered by x cén t-achar a chlúdaíonn x [MATA] arm sciathán [EOL.] arrow saighead [MATA] artificial saorga [EOL.] as the crow flies i líne dhíreach[MATA] ash fuinseog [EOL.] athlete: lúthchleasaí attract meall; what attracts the insects cad é a mheallann na feithidí [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 autumn fómhar [EOL.] average meán; average score meánscór; on average ar an mheán [MATA] avoid seachain away: ar shiúl axis ais [MATA] bacterium baictéar [EOL] bacteria baictéir [EOL] badge suaitheantas [MATA] bake bácáil [EOL.] balance (n) meá [MATA] balance (v) cothromaigh [MATA] balanced diet réimse bia cothrom [EOL.] balloon balún [EOL.] bank account cuntas bainc [MATA] bank balance iarmhéid bainc [MATA] bank charges táillí bainc [MATA] barchart barra-chairt [MATA] bark (of tree) coirt [EOL.] bar-line graph barra-chairt líneach base bun [MATA] based on bunaithe ar [MATA] bat sciathán leathair [EOL.] bath crystals criostail fholctha [EOL.] battery cadhnra [EOL.] bead coirnín [MATA] beak gob [EOL.] beaker eascra [EOL.] bean pónaire [EOL.] beaver béabhar become (change state) tiontaigh beetle ciaróg [EOL.] beetle larva larbha ciaróige [EOL.] behind ar cúl [EOL.] belly bolg [EOL.] bend (n, v) lúb [EOL.] bent lúbtha [EOL.] berry: sméar bicarbonate soda: décharbónáit sóide bill bille [MATA] bird éan [EOL.] bird of prey éan créiche birth breith [EOL.] bitter searbh [EOL] blackberry sméar dhubh [EOL.] bladder lamhnán [EOL.]
3
blade lann [EOL.] blank bearna; fill the blanks líon na bearnaí [TREOR.] block (v): blocáil blockgraph blocghraf [MATA] blow séid [EOL.] blue tack greamachán gorm [EOL.] boat bád [EOL.] body corp [EOL.] boil bruith; boiling point fiuchphointe; boiling water uisce atá ar gail [EOL.] bubble bolgóid bubblewrap cumhdach bolgóideach bone cnámh [EOL.] bonus: bónas boot(s) buatais(í) [EOL] bottle buidéal [EOL.] bottom (anatomy) tóin [EOL.] bounce (n, v) preab [EOL.] bowl babhla brackets lúibíní; in brackets idir lúibíní [MATA] brain inchinn [EOL.] brake coscán [EOL] branch craobh brass prás [EOL.] bread roll rollóg aráin [EOL] breadth leithead; in breadth ar leithead [MATA] break (n) bearna; there is a break in the circuit tá bearna sa chiorcad [EOL.] break (v) bris [EOL.] break down bris síos [EOL.] break open (v) pléasc breast cíoch [EOL.] breathe análaigh; breathing ag análú [EOL.] breed póraigh [EOL.] brick bríce [EOL.] bright geal [EOL.] brightness gile [EOL.] brittle sobhriste [EOL] broken line líne bhriste [MATA] bud bachlóg [EOL.] building material ábhar tógála [EOL.] bulb (electricity) bolgán [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 bulb (of plant) bleib [EOL.] bumper cars tuairteáin bumpy cnapánach [EOL.] burger: burgar burn dóigh; a dhó [EOL] burr (of seed) crúca; burred seed síol crúcach [EOL.] burrow, warren coinicéar butter im [EOL.] butterfly féileacán [EOL.] buy ceannaigh [MATA] buzzer dordánaí [EOL.] calcium cailciam [EOL.] calculate ... faigh, oibrigh amach [TREOR.] calculate faigh; calculate the area of x faigh achar x [MATA] calculation áireamh [MATA] calculator áireamhán [MATA] calculator display/window fuinneog áireamháin [MATA] calendar féilire [MATA] camouflage duaithníocht; it is well camouflaged tá sé duaithnithe go maith [EOL.] can canna [EOL.] cancer ailse [EOL.] candle: coinneal capacity toilleadh [MATA] capsule capsúl [EOL.] carbohydrate carbaihiodráit [EOL] carbon dioxide dé-ocsaíd charbóin [EOL.] card cárta [EOL.] cardboard cairtchlár [EOL.] care cúram [EOL.] careful cúramach [EOL.] carp carbán [EOL.] carpel cairpéal [EOL.] carpet brat urláir [EOL] Carroll diagram léaráid Carroll [MATA] carrot meacan dearg [EOL] carry out déan; the class was carrying out an experiment bhí an rang ag déanamh turgnaimh [EOL.] carton cartán [MATA]
4
case cás [EOL] cash airgead tirim [MATA] cash price praghas ar airgead síos [MATA] catalogue catalóg [MATA] catch ceap [EOL] caterpillar bolb [EOL.] cave uaimh [EOL.] cellophane ceallafán [EOL] cement stroighin [EOL.] centimetre [cm] ceintiméadar [cm] [MATA] centimetre square cearnóg cheintiméadair [MATA] centimetre squared paper páipéar ceintiméadar cearnógach [MATA] centipede céadchosach [EOL.] century céad [MATA] ceramic (adj, n) ceirmeach [EOL.] certain amount méid áirithe; a certain amount of light is let through ligtear méid áirithe solais tríd [EOL.] certain cinnte; it is certain that ... is cinnte go ... [MATA] chance seans; 1 chance in 3 1 seans as 3; certain chance seans cinnte; good chance seans maith; fifty-fifty chance seans caoga-caoga; even chance seans cothrom; slight chance seans beag; no chance seans ar bith; there is no chance that it will happen níl seans ar bith ann go dtarlóidh sé; what is the chance that ... cad é an seans go ... [MATA] change (money) briseadh [MATA] change (n.) athrú [EOL.] change (v) athraigh [EOL.] characteristic tréith [EOL.] charcoal gualach [EOL.] charge táille [MATA] chart cairt [EOL.] cheap saor [MATA] check seiceáil [MATA] cheek leiceann [EOL.] chest brollach [EOL.] child páiste [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 chin smig [EOL.] china poirceallán [EOL] chlorofluorocarbon [CFC] clórafluaracarbón [CFC] [EOL.] chocolate seacláid [EOL.] choir: cór choose roghnaigh [MATA] choose roghnaigh [TREOR.] chrysalis/chrysalid crisilid [EOL.] cigarette toitín [EOL.] circle (n) ciorcal [MATA] circle (v) ciorclaigh [MATA] circle ciorclaigh; circle the correct word ciorclaigh an focal ceart [TREOR.] circuit ciorcad; complete circuit ciorcad iomlán [EOL.] circulation system córas fola [EOL.] circumference imlíne [MATA] clamp clampa [EOL.] class (post) grád; 1st class stamp stampa den 1ú grád [MATA] classify rangaigh [EOL.] classify rangaigh; to classify information eolas a rangú [MATA] claws crúba [EOL] clay cré [EOL.] clear gléghlan [EOL.] click (n): clic climb dreap [EOL] cling film greimchlúdach [EOL.] clockwise deiseal [MATA] close cóngarach [MATA] close in on (prey): druid isteach ar (chreach) cloudy (of liquid) modartha [EOL.] coat-hanger crochadán [EOL.] cocoon cocún [EOL.] cod trosc [EOL.] coin bonn; heads ceann in airde; coin bonn [MATA] cold fuar collar bone dealrachán [EOL.] collect (v) bailigh [EOL.] collect bailigh; collecting information ag bailiú eolais [MATA] collision imbhualadh; (gin. imbhuailte)
5
colour (n) dath [EOL.] colour (n) dath [MATA] colour (v) dathaigh [MATA] coloured daite; coloured glass gloine dhaite column colún [MATA] comb cíor [EOL.] command (n): treoir common coitianta [EOL.] common coitianta [MATA] common (numerous) líonmhar least common is neamhlíonmhaire common salt gnáthshalann [EOL.] company (business) comhlacht [MATA] compare (with/to) cuir i gcomparáid (le) [MATA] complete (adj) iomlán [MATA] complete (v) críochnaigh [MATA] complete comhlánaigh; complete the pattern; comhlánaigh an patrún [TREOR.] complete turn casadh iomlán [MATA] component/ingredient (chemistry, recipe) comhábhar [EOL.] component (mechanics, electricity) comhbhall [EOL.] compost múirín [EOL.] compost heap carn múirín composting múiríniú computer ríomhaire [MATA] conclusion conclúid [EOL]; draw a conclusion conclúid a tharraingt concrete coincréit [EOL.] condensation comhdhlúthú [EOL.] condense comhdhlúthaigh [EOL.] condition (state) bail; it is in good condition tá bail mhaith air [EOL.] condition coinníoll; a plant is growing under the following conditions tá planda ag fás faoi na coinníollacha seo a leanas [EOL.] conduct seol [EOL.] conductor seoltóir [EOL.] cone (of tree) buaircín [EOL.] cone cón [MATA]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 congruent comhionann [MATA] coniferous buaircíneach [EOL.] conserve caomhnaigh; to conserve the environment an timpeallacht a chaomhnú [EOL.] constant tairiseach [EOL] contact (n) teagmháil [EOL.] contact (v) déan teagmháil le [EOL.] container soitheach [MATA] continue lean de; continue the pattern lean den phatrún [MATA] contract (v): crap control (v) rialaigh [EOL.] conversion graph graf athraithe [MATA] convert athraigh; to convert x into y x a athrú ina y [MATA] cooking oil ola chócaireachta cool (adj) fionnuar [EOL.] cool (v) fuaraigh [EOL.] co-ordinate (n) comhordanáid; what are the co-ordinates of point A cad iad na comhordanáidí atá ag pointe A [MATA] co-ordinate (v) comhordaigh [EOL] copper copar [EOL.] copy cóipeáil [MATA] cork corc [EOL] corner coirnéal; which corner is a right angle cén coirnéal ar dronuillinn é [MATA] correct (v) ceartaigh [EOL] correct ceart; correct to one decimal place ceart go dtí an chéad deachúil [MATA] cost (n) costas [MATA] cost (v) cosain; how much does it cost? cá mhéad a chosnaíonn sé? [MATA] cotton cadás [EOL.] cotton wool flocas cadáis [EOL.] coughing casachtach [EOL.] dearga; count the white squares only ná déan cuntas ach ar na cearnóga bána amháin [MATA] counter cnaipe [MATA] cover clúdaigh [MATA] crab portán [EOL.] cranefly snáthadán [EOL.] create cruthaigh [MATA] cress biolar [EOL.] crisps: brioscáin phrátaí crooked cam [EOL.] cross cros [MATA] cross-section trasghearradh; the picture shows a cross-section of a flower taispeánann an pictiúr trasghearradh de bhláth [EOL.] crow préachán [EOL.]; hooded crow caróg liath; carrion crow caróg dhubh crust (of bread) crústa (aráin) crystal criostal [EOL.] cube ciúb [MATA] cubic metre méadar ciúbach [MATA] cubic number uimhir chiúbach [MATA] cuboid (adj, n) ciúbóideach [MATA] cure (n,v) leigheas [EOL.] curlew crotach [EOL] currency airgead reatha [MATA] current (electricity) sruth [EOL.] curtain cuirtín; net curtain cuirtín lín curve (n) cuar [MATA] curved side slios cuartha [MATA] cushion cúisín cut (n) gearradh [EOL.] cut (v) gearr [EOL.] cut (v) gearr [MATA] cuttings gearrtháin [EOL.] cylinder sorcóir [MATA] dairy déiríocht damage (n) dochar [EOL.] damage (v) déan dochar do [EOL.] damp (adj) tais [EOL.] dandelion caisearbhán [EOL.] danger contúirt [EOL.] dangerous contúirteach [EOL.]
count (v) déan cuntas ar; count the red squares déan cuntas ar na cearnóga
6
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 dark dorcha; dark brown donn dorcha [EOL] in the dark sa dorchadas [EOL.] darkness dorchadas [EOL.] data collection sheet leathanach bailithe sonraí [MATA] data sonraí [MATA] database bunachar sonraí [MATA] date dáta [MATA] day lá [EOL.] daylight solas an lae [EOL.] dear daor [MATA] decay (n) lobhadh [EOL.] decay (v) lobh [EOL.] decayed lofa [EOL.] deciduous duillsilteach; the oak is a deciduous tree is crann duillsilteach í an dair [EOL.] decimal deachúil (pl. deachúlacha) [MATA] decimal fraction codán deachúil [MATA] decimal point pointe deachúlach [MATA] decision tree crann rogha [MATA] deep domhain; the pool is 3 m in depth tá an linn 3 m ar doimhneacht [MATA] degree céim [EOL.] [MATA] dent log [EOL.] deposit éarlais [MATA] depth doimhneacht [MATA] descend tuirling [EOL.] design (n) dearadh [EOL.] design (v) dear [EOL.] desirable change athrú is mian le daoine [EOL.] destroy scrios [EOL] detect aimsigh [EOL] develop forbair [EOL] device gléas [EOL.] diagonal (adj) trasnánach; diagonal line líne thrasnánach [MATA] diagonal (n) trasnán [MATA] diagram léaráid [MATA] dial (n) diail [MATA] diameter trastomhas [MATA] die dísle [MATA]
7
die dísle; fair dice dísle cothrom [MATA] diet réimse bia [EOL.] difference difríocht [EOL.] difference difríocht [MATA] digest díleáigh [EOL] digestive system córas díleáite [EOL.] digit digit; a two digit number uimhir dhá dhigit [MATA] digital digiteach; digital watch uaireadóir digiteach [MATA] dim (adj) lag [EOL.] dimension toise [MATA] dimensional toiseach [MATA] dinosaur dineasár [EOL.] direct dírigh; directing torch light on it ag díriú solas tóirse air [EOL.] direction treo [EOL.] direction treo; what direction is the plane going cén treo ina bhfuil an teitleán ag dul [MATA] disadvantage míbhuntáiste [EOL] disappear imigh as radharc [EOL.] discount lacáiste [MATA] discuss pléigh [MATA] disease galar; heart disease galar croí [EOL.] dispersal scaipeadh [EOL.] disperse scaip [EOL.] dissolution tuaslagadh [EOL.] dissolve tuaslaig; sugar dissolves in water tuaslagann siúcra in uisce [EOL.] distance fad [MATA] divide roinn; divide x by y roinn x ar y; divide evenly by 3 roinn go cothrom ar a 3 [MATA] dodo dódó [EOL.] dolphin deilf [EOL.] domino dúradán [MATA] door bell cloigín an dorais door knob murlán dorais dose dáileog dot (n) ponc dotted grid eangach phoncanna [MATA] dotted line líne phoncanna [MATA] double (v) dúbail [MATA]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 dough taos [EOL.] dragonfly snáthaid mhór [EOL.] draw in tarraing isteach [TREOR.] draw tarraing; draw a line between x and y tarraing líne idir x agus y [MATA] drawer tarraiceán [EOL] drawing líníocht, léaráid [TREOR.] drawing pin biorán [EOL] drink (n) deoch (gin. dí) drip (v) sil [EOL.] dropper pípéad drug druga [EOL.] dry (v): triomaigh each an ceann; 25p each 25p an ceann; each bar costs 30p cosnaíonn gach ceann de na barraí 30p [MATA] ear cluas [EOL.] earn saothraigh [MATA] earth (soil) créafóg [EOL.] Earth an Domhan [EOL.] earthworm péist [EOL] East [E] Thoir [O]; the east an toirthear; eastwards soir; easterly wind an ghaoth anoir; the boat is east of x tá an bád soir ó x [MATA] eclipse urú [EOL.] edge (of playground) imeall [MATA] edge faobhar [MATA] egg ubh [EOL.] egg white gealacán egg yolk buíocán uibhe [EOL] eighth ochtú [MATA] elastic band banda leaisteach [EOL.] electric lead seolán leictreach [EOL.] electrical connection ceangal leictreach [EOL] electricity leictreachas [EOL.] end to end ceann le ceann i ndiaidh a chéile [MATA] endangered i gcontúirt; endangered species speiceas i gcontúirt [EOL.] energy fuinneamh [EOL.] energy source foinse fuinnimh [EOL.] engine inneall [EOL.] engine oil ola innill [EOL.]
8
environment timpeallacht [EOL.] equal cothrom equal length comhfhad; the two pieces are of equal length tá an dá phíosa ar comhfhad [MATA] equal pieces píosaí cothroma [MATA] equal size cóimhéid; the two containers are of equal size tá an dá shoitheach ar cóimhéid;the two angles are of equal size tá an dá uillinn ar cóimhéid [MATA] equation cothromóid [MATA] equilateral triangle triantán comhshleasach [MATA] equipment trealamh [EOL.] equivalent mar an gcéanna; x is equivalent to y tá x mar an gcéanna le y [MATA] estimate déan meastachán ar; estimate the number of people at the match déan meastachán ar an líon daoine ag an chluiche; make a rough estimate tabhair buille faoi thuairim [MATA] evaporate galaigh [EOL.] evaporation galú [EOL.] even number ré-uimhir [MATA] evens seans cothrom [MATA] evergreen síorghlas [EOL.] evidence fianaise [MATA] exact beacht; she had the exact money bhí an t-airgead beacht léi [MATA] exactly (£2) glan [MATA] exercise (n) aclaíocht [EOL.] exercise (v) déan aclaíocht [EOL.] expand forbair [EOL.] experiment turgnamh [EOL.] explain mínigh [TREOR.] external features tréithe taobh amuigh [EOL.] extinct imithe in éag [EOL.] extinguish múch [EOL.] extra breis; extra money airgead breise [MATA] eye súil [EOL.] eyebrow mala [EOL.] eyelash fabhra [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 fabric fabraic [EOL.] face (n) (3-D shape) aghaidh; flat face aghaidh chothrom; curved face aghaidh chuartha[MATA] face (v) amharc; he is facing north tá sé ag amharc ó thuaidh [MATA] face down béal faoi/fúthu factor fachtóir [MATA] faint fann [EOL] fair cothrom; fair dice dísle cothrom [MATA] fair cothrom [MATA] fair test triail chothrom [EOL.] false bréagach [MATA] fan gaothrán [EOL.] fastener ceanglóir [EOL.] fat saill [EOL.] fatty sailleach feather cleite [EOL.] feathery cleiteach feature (of animal) tréith [EOL.] feed (v) cothaigh [EOL.] feel mothaigh [EOL.] fertilisation toirchiú [EOL.] fertilise toirchigh [EOL.] fibre snáithín [EOL] fifth cúigiú [MATA] figure figiúr; write x in figures scríobh x ina fhigiúirí [MATA] fill in líon isteach [TREOR.] fin eite [EOL.] finger méar [EOL.] finish críoch finish críochnaigh [MATA] fish iasc [EOL.] fit together luigh le chéile [MATA] five sided cúigthaobhach [MATA] flask fleasc [EOL.] flat cothrom flat face aghaidh chothrom flatten leacaigh [EOL.] flax líon [EOL.] flexibility solúbthacht [EOL.] flexible solúbtha [EOL.]; least flexible is neamh-sholúbtha flight eitilt [EOL.] float snámh; it is floating tá sé ar snámh [EOL.] flock ealta [EOL.] flour plúr [EOL.] flourescent fluairiseach [EOL.] flow of electricity sruth leictreachais flower bláth [EOL.] flower (v): bláthaigh flowering plant planda bláthanna [EOL.] fluff out líon amach; birds fluff out their feathers to keep warm líonann éin amach a gcluimhreach le coinneáil te [EOL.] fly (n) cuileog [EOL.] fly (v) eitil [EOL.] flying ar foluain foal searrach [EOL.] foam cúr foam ball liathróid chúir [EOL] foam rubber cúr-rubar [EOL.] foetus féatas [EOL.] foil scragall [EOL.] foil, kitchen scragall cistine [EOL] fold (n) filleadh [MATA] fold (v) fill [MATA] following seo a leanas; the following sentence an abairt seo a leanas; the following numbers na huimhreacha seo a leanas [TREOR.] food chain biashlabhra [EOL.] food colouring dathú bia foot cos [EOL.] foot troigh [MATA] footstep coiscéim [MATA] force fórsa; pushing force fórsa brú; pulling force fórsa tarraingthe;collision force fórsa imbhuailte forehead clár éadain [EOL.] fork: forc formula foirmle [MATA] fox sionnach [EOL.] fraction codán; what fraction of the shape is shaded cén codán den chruth atá scáthaithe [MATA] fraction wall balla codán [MATA] fragile sobhriste free saor in aisce [MATA]
9
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 freezer reoiteoir [EOL.] freezer reoiteoir [MATA] freezing reo [EOL] freezing point reophointe [EOL.] frequency diagram léaráid mhinicíochta [MATA] frequency minicíocht [MATA] frequency table tábla minicíochta [MATA] frequently, less: níos annaimhe fresh water fionnuisce [EOL.] friction frithchuimilt [EOL.] fridge cuisneoir [EOL.] fried friochta frog frog [EOL.] frog spawn glóthach fhroig [EOL.] fruit toradh [EOL.] fuel breosla [EOL.] fuel economy tíos breosla [EOL.] full turn casadh iomlán [MATA] function (n) feidhm [EOL] function machine inneall feidhme [MATA] funfair/amusement park páirc shiamsaíochta fur fionnadh [EOL.] furniture troscán [EOL.] gallon galún [MATA] gap bearna [MATA] gas gás [EOL.] gentle: séimh; gentle force; fórsa séimh gently go bog geo-board geochlár [MATA] gerbil seirbil germs frídíní [EOL.] germination: péacadh gill gáilleach; feathery gill gáilleach cleiteach [EOL.] giraffe sioráf glass gloine [EOL.] glue glae [EOL.] gold ór [EOL.] goldfish iasc órga [EOL.] gong gong [EOL] gram [g] gram [g] [MATA] granule gráinne [EOL.]
10
graph graf [MATA] grass féar [EOL.] grasshopper dreoilín teaspaigh [EOL.] gravel gairbhéal [EOL] gravity domhantarraingt [EOL.] grease (n, v) gréisc [EOL.] greaseproof gréiscdhíonach [EOL] greenhouse gases gáis cheaptha teasa [EOL.] greenhouse teach gloine [EOL.] grid eangach [MATA] grip greim [EOL.] grip test greimthriail [EOL.] group (n) grúpa [MATA] group (v) grúpáil [MATA] grouped frequency table tábla minicíochta grúpáilte [MATA] grow fás [EOL.] guinea pig muc ghuine [EOL.] guitar giotár [EOL.] gums drandal [EOL.] habitat gnáthóg [EOL] haddock cadóg [EOL.] hair (on body) fionnadh [EOL.] hair (on head) gruaig [EOL.] hair (one strand) ribe [EOL.] half hour leathuair [MATA] half leath [MATA] half turn leathchasadh [MATA] half way leath bealaigh [MATA] halve déan dhá leath de; halve this number déan dhá leath den uimhir seo [MATA] hand lámh [EOL.] handkerchief ciarsúr [EOL.] handle (of door) murlán [EOL.] handling data láimhseáil sonraí [MATA] hand-made lámhdhéanta [EOL.] handspan réise láimhe [MATA] hard crua [EOL.] hardness cruas [EOL.] hard-wearing buanfasach [EOL.] harm dochar [EOL.] harmful effect éifeacht dhochrach [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 harmful substance substaint dhochrach [EOL.] hatch (v): teacht as an ubh/as na huibheacha head ceann [EOL.] heading ceannteideal heads (of coin) ceann in airde health sláinte [EOL.] healthy sláintiúil, folláin [EOL.] hear cluin [EOL.] hearing éisteacht [EOL.] heart croí [EOL.] heartbeat buille an chroí [EOL.] heat (n) teas; gentle íseal[EOL.] heat (v) téigh [EOL.] heavy trom [MATA] hectare heicteár [MATA] hedgehog gráinneog [EOL.] heel sáil [EOL.] height airde; what height is x cad é airde x [MATA] herring scadán [EOL.] hexagon heicseagán [MATA] hibernate geimhrigh [EOL.] hibernation geimhriú [EOL.] high ard; the building is 8 m high tá an foirgneamh 8 m ar airde [MATA] high tide lán mara [MATA] hinge inse; hinged ar insí [EOL.] hip cromán [EOL.] hire cíos; they hired a car fuair siad carr ar cíos [MATA] hire purchase cíoscheannach [MATA] hold coinnigh; the container holds 2 litres coinníonn an soitheach 2 lítear [MATA] hole poll [EOL.] holly cuileann [EOL.] horizontal cothrománach [MATA] horizontal line líne chothrománach [MATA] hour uair (an chloig) [EOL.] how cad é mar a, cén dóigh [TREOR.] how far/wide is x cé chomh fada/leathan agus atá x [TREOR.] how long cá fhad [MATA] how many in total cá mhéad san iomlán [TREOR.] how many people/days cá mhéad duine/lá [TREOR.] how much money/time cá mhéad airgid/ama [TREOR.] human (n) an duine daonna human body corp an duine [EOL.] hundred céad [MATA] hundred square cearnóg chéid [MATA] hundredth céadú; hundredths céaduithe [MATA] hunt seilg [EOL.] hutch púirín [EOL.] hygiene sláinteachas poor droch-[EOL.] ice cube ciúb oighir [EOL.] ice oighear [EOL.] identical comhionann [MATA] identify sainaithin [EOL] illustration léaráid [MATA] image íomhá [EOL.] imagine cuir i gcás immigration inimirce imperial unit aonad impiriúil [MATA] impossible dodhéanta; it is impossible that ... ní féidir go ... [MATA] improve feabhsaigh; improve on your answer feabhsaigh do fhreagra [MATA] in common i gcoitinne [EOL] in front ar tosach [EOL.] in front (of) os comhair (amach) in total san iomlán inch orlach [MATA] included san áireamh; 9-12 February inclusive 9-12 Feabhra araon san áireamh [MATA] increase (speed) géaraigh; to increase speed luas a ghéarú [EOL.] increase cuir le; increase this number by 3 cuir 3 leis an uimhir seo [MATA] infection ionfhabhtú [EOL.] information eolas [MATA] information technology teicneolaíocht an eolais [MATA]
11
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 ingredient(s) comhábha(i)r [MATA/EOL] input ionchur; input number uimhir ionchuir insect feithid [EOL.] inside taobh istigh; on the inside of the shape ar an taobh istigh den chruth [MATA] instant coffee caife ar an toirt [EOL.] instant tea tae ar an toirt [EOL.] instruction: treoir insulate insligh [EOL.] insulating inslitheach [EOL.] insulator inslitheoir [EOL.] interest rate ráta úis [MATA] internal organ orgán inmheánach [EOL.] interpret bain ciall as [EOL.] interpret bain ciall as; the class is trying to interpret the results tá an rang ag iarraidh ciall a bhaint as na torthaí [MATA] intestine stéig; small intestine stéig bheag; large intestine stéig mhór [EOL.] investigate fiosraigh [EOL.] investigate fiosraigh [MATA] investigation fiosrúchán [EOL.] investigation fiosrúchán [MATA] iron iarann [EOL.] irreversible buan [EOL.] isosceles triangle triantán comhchosach [MATA] item rud, earra [MATA] jackdaw cág jar próca [EOL.] jaw giall [EOL.] jelly glóthach [EOL.] jelly cube ciúb glóthaí jewellery; seodra join ceangail [EOL.] join ceangail; join the points ceangail na pointí le chéile [MATA] joint alt [EOL.] jumper geansaí [EOL.] keep healthy coinnigh sláintiúil [EOL.] keep the same coinnigh mar an gcéanna; tick the things the pupils must keep the same ticeáil na rudaí a
12
chaithfidh na daltaí a choinneáil mar an gcéanna [TREOR.] keep the same coinnigh mar an gcéanna; what conditions must be kept the same to make it a fair test cé na coinníollacha a chaitear a choinneáil mar an gcéanna le go mbeidh triail chothrom ann [EOL.] kettle citeal key eochair [TREOR.] keyboard méarchlár kidney duán [EOL.] kilogram [kg] cileagram [kg] [MATA] kilometre [km] ciliméadar [km] [MATA] kitchen roll rolla cistine [EOL.] kite eitleog [MATA] kitten puisín [EOL.] knee glúin [EOL.] knowledge eolas [EOL.] label (n) lipéad [EOL.] label (n) lipéad [MATA] label (v) lipéadaigh [MATA] labelled diagram léaráid agus lipéad uirthi [EOL.] ladder dréimire [MATA] ladybird bóín Dé [EOL.] lamp lampa [EOL] land (n) talamh [EOL.] land (v) tuirling [EOL.] landfill líonadh talún; landfill site láithreán líonta talún [EOL] lap (athletics) cúrsa larva larbha [EOL.] late mall, déanach; he was 10 minutes late bhí sé 10 mbomaite mall [MATA] lay beir [EOL.] layer ciseal [EOL.] lead luaidhe [EOL.] lead (electrical) seolán leaf duilleog [EOL.] leaflet duilleoigín [EOL] leap year bliain bhisigh [MATA] least likely: is neamhdhóchúla leather leathar [EOL.] leech súmaire [EOL.] left ar clé [MATA]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 left turn casadh ar clé [MATA] leg cos [EOL.] lemon líomóid [EOL] length fad; different lengths faid dhifriúla [MATA] lens lionsa [EOL] lever luamhán [EOL.] lid clár [EOL.] life cycle saolré [EOL.] life jacket casóg tharrthála lift ardaitheoir [MATA] light (adj) éadrom brown donn éadrom; green glas éadrom [EOL.] light (n) solas; in the light faoi sholas [EOL.] light (v) las [EOL.] light bulb bolgán solais [EOL.] likelihood dóchúlacht [MATA] likely dóchúil; it is likely that ... is dócha go ... [MATA]; most likely is dóichí [MATA] line graph líneghraf [MATA] line líne [MATA] line of symmetry líne shiméadrachta [MATA] linen línéadach [EOL.] lip liopa [EOL.] liquid leacht [EOL.] list (n) liosta [MATA] list (v) liostaigh [MATA] litre [l] lítear [l] [MATA] litter bruscar [EOL.] live (v) mair; (vn. maireachtáil) [EOL.] liver ae [EOL.] living things rudaí beo [EOL.] lizard laghairt [EOL.] load ualach [EOL] locate aimsigh [EOL] lock glas [MATA] logo(s): lógó(nna) lolly líreacán [EOL] long fada; it is 3 m long tá sé 3 m ar fad; how long is x cé chomh fada agus atá x; how long did x last cá fhad a mhair x [MATA] look over amharc siar ar [TREOR.]
13
loose scaoilte [EOL] loud: callánach low íseal [MATA] lung scamhóg [EOL.] machine inneall [EOL.] magnet maighnéad [EOL.] magnetic maighnéadach [EOL.] magnifying glass gloine formhéadaithe [EOL.] magpie snag breac [EOL] main parts príomhchodanna [EOL.] main source príomhfhoinse mains príomhlíonra; mains electricity leictreachas príomhlíonra [EOL.] make déan [EOL.] make sure déan cinnte [TREOR.] x makes y suitable... fágann x go bhfuil y fóirsteanach mammal mamach [EOL.] mammoth mamat [EOL.] man-made de dhéantús an duine [EOL.] manufactured: de dhéantús an duine map (n) léarscáil [MATA] marble mirlín [EOL] margarine margairín [EOL] mark (n) marc [MATA] mark (v) marcáil [MATA] mass mais [MATA] mast (of boat) crann seoil [EOL.] match (v) meaitseáil; match the word to the correct shape meaitseáil an focal leis an chruth cheart [MATA] match x with y meaitseáil x le y [TREOR.] matchstick cipín mate (v) cúpláil material ábhar [EOL.] maximum uas-; maximum speed uasluas [MATA] mean (adj) meán-; mean score meánscór [MATA] mean (n) meán; calculate the mean faigh an meán [MATA] mean (average time) meánam mean (average) maximum temperature meán-uasteocht
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 meaning ciall; x and y have the same meaning tá x agus y ar comhchiall [MATA] measure (v) tomhais [MATA] measure tomhais [TREOR.] measurement tomhas [MATA] measures (AT) tomhais (SG) [MATA] measuring jug crúiscín tomhais measuring tape téip thomhais [EOL] medicine (prescribed) cógas [EOL.] melt leáigh [EOL.] mentally (work out m.): (oibrigh amach) ó mheabhair metal (adj) miotail; metal spoon spúnóg mhiotail [EOL.] metal miotal [EOL.] method modh [MATA] method of dispersal modh scaipthe [EOL.] metre [m] méadar [m] [MATA] metre stick méadarshlat [MATA] metric unit aonad méadrach [MATA] microscope micreascóp [EOL.] mid, brown measartha donn [EOL] midday meán lae [MATA] midnight meán oíche [MATA] migrate téigh ar imirce; some birds migrate in winter téann roinnt éan ar imirce sa gheimhreadh [EOL.] migration imirce [EOL.] mile míle [MATA] millilitre [ml] millilítear [ml] [MATA] millimetre [mm] milliméadar [mm] [MATA] millipede mílechosach milometer clog míleáiste minibeasts mionbheithígh [EOL.] minimum íos-; minimum length íosfhad [MATA] minus 3°C [-3°C] lúide 3°C [-3°C] [MATA] minute bomaite [MATA] mirror scáthán [EOL.] mirror line líne scátháin mirror tile tíl scátháin missing ar iarraidh; fill in the missing number líon isteach an uimhir atá ar iarraidh [MATA] mistake meancóg mix measc [MATA] mixture meascán [EOL.] mobile phone guthán póca model mionsamhail; model airplane mionsamhail d’eitleán [EOL.] modelling clay cré mhúnlaithe [EOL] moisture taise [EOL.] money airgead [MATA] month mí [MATA] moon gealach [EOL.] more or less a bheag nó a mhór [MATA] moth leamhan [EOL.] motor mótar mould (v) múnlaigh [EOL] mouth béal [EOL.] move (n) bogadh [EOL.] move (n) bogadh [MATA] move (v) bog [EOL.] move (v) bog; move 3 squares backward/forward bog 3 chearnóg ar gcúl/chun tosaigh [MATA] movement gluaiseacht [EOL.] mud clábar [EOL.] mug muga [EOL] multiple iolraí [MATA] multiplication sequence seicheamh iolraithe [MATA] multiply iolraigh; multiply x by y iolraigh x faoi y [MATA] muscle matán [EOL.] museum: iarsmalann musical instrument uirlis cheoil, gléas ceoil [EOL.] nail (of finger) ionga [EOL.] nail (steel) tairne [EOL.] name ainmnigh [TREOR.] nappy clúidín narrow caol [EOL.]; narrowest is caoile [EOL.] natural nádúrtha [EOL.] nature dúlra [EOL.]
14
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 navel imleacán [EOL.] near cóngarach; write x to the nearest 10 scríobh x ceart go dtí an 10 is cóngaraí [MATA] neck muineál [EOL.] nectar neachtar [EOL] needle snáthaid [MATA] negative number uimhir dhiúltach [MATA] net líon [MATA] net curtain cuirtín lín next ... an chéad ... eile; the next pattern an chéad phatrún eile [MATA] next to taobh le [MATA] night oíche [EOL.] ninth naoú [MATA] nocturnal animals ainmhithe oíche [EOL.] noise level leibhéal fuaime [EOL] none faic non-magnetic neamh-mhaighnéadach [EOL.] non-renewable nach féidir a athnuachan [EOL.] North [N] ó thuaidh [T]; the north an tuaisceart; northwards ó thuaidh; northerly wind an ghaoth aduaidh; the boat is north of x tá an bád ó thuaidh ó x [MATA] nose srón [EOL.] nostril polláire [EOL.] notice tabhair faoi deara [EOL.] notice tabhair faoi deara [TREOR.] number (AT) uimhríocht (SG) [MATA] number líon; the number of pupils at the school líon na ndaltaí ar an scoil [MATA] number card uimhirchárta [EOL] number fact fíric uimhris number line uimhirlíne [MATA] number machine inneall uimhreacha [MATA] number pattern patrún uimhreacha [MATA] number statement ráiteas uimhreacha [MATA] number uimhir [MATA]
15
numbered uimhrithe [MATA] nutrient(s) cothaitheach/ cothaithigh [EOL] nutrition cothú [EOL] nylon níolón [EOL.] oak dair; oak tree crann darach [EOL.] object rud [MATA] observation breathnú [EOL.] observation sheet leathanach breathnaithe [MATA] observe breathnaigh [EOL.] obtuse angle maoluillinn [MATA] odd number corruimhir [MATA] odd one out an ceann corr oil ola [EOL.] opaque teimhneach [EOL.] operation oibríocht; what operation will give the answer 8 cén oibríocht a thabharfaidh 8 mar fhreagra [MATA] opinion barúil; in your opinion dar leat; what is the area of the field, in your opinion cad é achar na páirce, dar leat [MATA] opposite (adj) urchomhaireach [MATA] opposite os comhair [EOL.] order (n) (arrangement) ord; list the following in order of height liostaigh iad seo a leanas in ord airde [MATA] order (n) (command) ordú [MATA] order (v) ordaigh [MATA] ordinary number gnáthuimhir [MATA] organ orgán [EOL.] organise eagraigh [MATA] original material bunábhar [EOL.] otter dobharchú [EOL.] ourselves muid féin [EOL.] output aschur; output number uimhir aschuir outside taobh amuigh; on the outside of the shape ar an taobh amuigh den chruth [MATA] oval (adj) ubhchruthach [MATA] ovary ubhagán [EOL.] oven oigheann overdrawn [DR] rótharraingthe [RT] [MATA] overflow cuir thar maoil [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 overlap(ping): forluí overweight róthrom ovule ubhúlach [EOL.] ovum ubhán [EOL.] owl ulchabhán [EOL.] oxygen ocsaigin package paca [MATA] pad of paper ceap páipéir paddle céasla paint péint [EOL.] pair péire; it has three pairs of legs tá trí phéire cos air [EOL.] palm (of hand) bos [EOL.] panda panda; giant panda ollphanda [EOL.] pane pána paper clip fáiscín páipéar [EOL.] paper fastener ceanglóir páipéar [MATA] paper páipéar [EOL.] parachute paraisiút [EOL.] parallel comhthreomhar; the line AB is parallel to the line CD tá an líne AB comhthreomhar leis an líne CD [MATA] parallelogram comhthreomharán [MATA] parent plant máthairphlanda [EOL.] part of the body cuid den chorp [EOL.] pass through téigh trí [EOL.] passage sliocht [TREOR.] pastry taosrán [EOL.] path bealach [MATA] pattern patrún [MATA] pay (n) pá [MATA] pay (v) íoc; he paid for it in cash d’íoc sé as in airgead [MATA] payment íocaíocht [MATA] peak mullach [EOL.] pear: piorra pedal troitheán [EOL] pencil case cás peann luaidhe penny pingin [MATA] pentagon peinteagán [MATA]
16
pepper piobar [EOL] per hour san uair; £2 per person per hour £2 an duine san uair [MATA] per 100g: in aghaidh an 100g percentage céatadán; write this fraction as a percentage scríobh an codán seo mar chéatadán; what percentage of the shape is shaded cén céatadán den chruth atá scáthaithe [MATA] perfume cumhrán perimeter imlíne [MATA] period tréimhse permanent buan; permanent change athrú buan [EOL.] perpendicular ingearach; the line AB is perpendicular to the line CD tá an líne AB ingearach leis an líne CD [MATA] personal hygiene sláinteachas pearsanta [EOL.] personal stereo steirió pearsanta perspex peirspéacs [EOL] petal peiteal [EOL.] phone call scairt ghutháin [MATA] phone guthán; mobile - póca [MATA] physical processes próisis fhisiceacha [EOL.] pictogram picteagram [MATA] pie chart píchairt [MATA] pile carn [EOL.] pin biorán pint pionta [MATA] pizza(s) píotsa(í) place value ionadluach [MATA] place value chart cairt ionadluacha [MATA] plain pléineáilte plan (n) plean [EOL.] plan (v) pleanáil [MATA] plank clár; wooden plank clár adhmaid [EOL.] plant (n) planda [EOL.] plant (v) cuir [EOL.] plastic plaisteach [EOL.] plasticine marla [EOL.] plentiful flúirseach [EOL]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 plot marcáil, breac; plot the point A on the graph marcáil an pointe A ar an ghraf; to plot a graph graf a bhreacadh [MATA] pluck (string) bain tarraingt as [EOL.] plug plocóid [EOL] plug in (v) plugáil isteach plum pluma [EOL] plumage cluimhreach [EOL.] plus móide plywood sraithadhmad [EOL] pod (seed) faighneog [EOL.] point (v) dírigh ar; the arrow is pointing to x tá an tsaighead ag díriú ar x [MATA] pointed/pointy biorach [EOL.] polar bear béar bán [EOL.] pole cuaille [EOL.] polished snasta pollen pailin [EOL.] pollination pailniú [EOL.] polyester poileistear [EOL.] polystyrene polaistiréin [EOL] polythene polaitéin [EOL] pond: lochán popular x is popular tá dúil ag daoine in x; x is very popular tá dúil mhór ag daoine in x [MATA] porcelain poirceallán [EOL.] position suíomh [MATA] possible indéanta; it is possible that ... is féidir go .... [MATA] post meridiem [pm] pm [MATA] potted plant planda pota [EOL.] pottery potaireacht [EOL.] pound punt [MATA] pound sign comhartha puint [MATA] pour doirt [EOL.] powder púdar [EOL.] power cumhacht [EOL.] power station stáisiún cumhachta pram pram [EOL] predator creachóir [EOL] predict tuar [EOL.] prediction tuar [MATA] present (adj) i láthair [EOL.]
17
prevent coisc; to prevent rust meirg a chosc [EOL.] prey creach [EOL]s price praghas; 2 for the price of 1 2 ar luach 1 [MATA] price táille prime number uimhir phríomha [MATA] prism priosma [MATA] probability dóchúlacht; what is probability of ... cad é an dóchúlacht go ... [MATA] probability scale scála dóchúlachta [MATA] problem fadhb [MATA] process próiseas [MATA] processes in maths (AT) próisis sa mhatamaitic (SG) [MATA] produce táirg [EOL.] profit brabús [MATA] programme (v): ríomhchláraigh propellor lián [EOL.] property (characteristic) tréith [EOL.] property saintréith [MATA] proportion: cuid protect cosain [EOL.] protein próitéin [EOL] protractor uillinntomhas [MATA] puberty caithreachas [EOL.] puddle slodán pull (n) tarraingt [EOL.] pull (v) tarraing [EOL.] pull-cord switch lasc corda [EOL] pulley ulóg [EOL.] pulse cuisle; to take your pulse ráta do chuisle a thomhas [EOL.] pup coileán [EOL.] pupa pupa [EOL.] pupil (of eye) mac imrisc [EOL.] push brúigh [EOL.] pyramid pirimid [MATA] quadrant ceathrú [MATA] quadrilateral (n) ceathairshleasán [MATA] quarter ceathrú [MATA]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 quarter of an hour ceathrú uaire [MATA] quarter turn ceathrú casaidh [MATA] rabbit coinín [EOL.] radiator radaitheoir [EOL.] radio raidió [EOL.] radius ga [MATA] rail ráille [EOL.] railway iarnród rain fearthainn [EOL.] raise ardaigh [EOL.] raisins rísíní [EOL] ramp rampa [EOL] random randamach; Seán chose 3 balls at random roghnaigh Seán 3 liathróid go randamach [MATA] range raon [MATA] raspberry: sú craobh rat francach rate ráta [MATA] ratio cóimheas; she mixed green and blue paint in the ratio of five to two (5:2) mheasc sí péint ghlas agus ghorm sa chóimheas a cúig lena dó (5:2) raw amh [EOL.] raw material amhábhar/bunábhar [EOL.] reach sroich; how did the sound reach Seán cad é mar a shroich an fhuaim Seán [EOL.] reach sroich; the train reached Derry at 2.00 pm shroich an traein Doire ar 2.00 pm [MATA] reading (n) léamh rear (of young) tóg; to rear their young a gcuid óg a thógáil [EOL] reason fáth; give two reasons why the plant did not grow tabhair dhá fháth nár fhás an planda [EOL.] recipe oideas [MATA] recognise aithin [EOL.] record (n) taifead [EOL.] record (v) (results, sound) taifead [EOL.] record taifead; Bríd recorded the results thaifead Bríd na torthaí; she had to record the results bhí uirthi na torthaí a thaifeadadh [MATA]
18
recover tagann biseach ar rectangle dronuilleog [MATA] rectangular: dronuilleogach recyclable in-athchúrsáilte [EOL.] recycle athchúrsáil [EOL.] recycled athchúrsáilte [EOL.] reduce laghdaigh [MATA] reduction laghdú [MATA] reflect frithchaith [EOL] reflection frithchaitheamh [EOL.] reflective frithchaiteach [EOL.] reflective symmetry siméadracht fhrithchaiteach [MATA] reflector frithchaiteoir [EOL.] reflex angle uillinn athfhillteach [MATA] region réigiún [MATA] relate (temperature to the length of time) déan ceangal idir...[EOL] related: x and y are related: tá gaol idir x and y remain fan; the temperature remained at 70°C d’fhan an teocht ag 70°C [EOL.] remainder fuílleach [MATA] remote controlled cianrialaithe renewable is féidir a athnuachan [EOL.] rent (n) cíos [MATA] repair deisigh repeat (v) (pattern) athfhill repeating (pattern): (patrún) athfhillteach represent seas do; 1 tick represents 10 lorries seasann 1 tic do 10 leoraí [MATA] reproduce atáirg [EOL.] reproduction atáirgeadh [EOL] reproductive system córas atáirgthe [EOL.] reptile reiptíl [EOL.] resource acmhainn; natural resources acmhainní nádúrtha [EOL.] respiration system córas análaithe [EOL.] result toradh [MATA] reversible sealadach [EOL.] rhombus rombas [MATA] rib easna [EOL.] rice rís [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 ride (n) marcaíocht right angle dronuillinn [MATA] right ar deis [MATA] right turn casadh ar deis [MATA] right-angled triangle triantán dronuilleach [MATA] rigid righin ; most rigid is righne [EOL.] ring fáinne [MATA] road safety sábháilteacht bhóthair [EOL.] robin spideog [EOL.] robot: róbat roll (n) rolladh [EOL.] roll, bread rollóg aráin [EOL] roll (v) roll [EOL.] roll (v) roll; tick any shape that rolls ticeáil cruth ar bith a rollann [MATA] roller skates scátaí rollála [EOL] rook rúcach room temperature teocht an tseomra root fréamh [EOL.] rope rópa [EOL.] rot (n) lobhadh [EOL.] rot (v) lobh [EOL.] rotate rothlaigh; they rotated through 360° rothlaigh siad trí (tríd) 360° [MATA] rotational symmetry siméadracht rothlach [MATA] rough garbh [MATA] roughly go garbh; roughly how high is the door cé chomh hard, go garbh, agus atá an doras [MATA] roundabout timpeallán [MATA] rounded cuartha [EOL] row sraith; row of numbers sraith uimhreacha; in a row i ndiaidh a chéile [MATA] rubber rubar; rubber band banda rubair [EOL.] rubbish bruscar [EOL.] rule riail [MATA] ruler rialóir [MATA] rust meirg; rusty meirgeach [EOL.] sabre toothed tiger tíogar scorfhiaclach [EOL.] safety pin biorán sábhála
19
sale reic [MATA] salt salann [EOL.] salt water sáile [EOL.] salty salannach [EOL.] sand gaineamh [EOL.] sandpit poll gainimh saucepan: sáspan saucer fochupán [EOL.] save sábháil [MATA] saving sábháil; what is the saving if you buy two of them cad é an tsábháil má cheannaíonn tú dhá cheann acu [MATA] sawdust mín sháibh [EOL.] scale (of fish) lann [EOL.] scale scála; to scale de réir scála [MATA] scalene triangle triantán scailéanach [MATA] scales meá [MATA] scarce gann [EOL.] scent boladh [EOL.] science eolaíocht [EOL.] scientific eolaíoch [EOL] scissors siosúr [EOL.] score scór [MATA] scrap dramhaíl [EOL.] scrape (n) scrábadh [EOL.] scrape (v) scráb [EOL.] scratch (v) scríob [EOL.] screen; scáileán screw nutcracker: scriú-chnóire seagull faoileán [EOL.] sea-level leibhéal na farraige [MATA] season séasúr [EOL.] seasonal séasúrach [EOL] seat-belt crios sábhála [EOL.] second soicind [MATA] see-saw crandaí bogadaí seed case faighneog [EOL.] seed síol [EOL.] seedling síológ [EOL.] seem tá cuma ar seldom: annamh; níos annaimhe (less often/less select roghnaigh [MATA]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 self dispersal féinscaipeadh [EOL.] self-correct féincheartaigh [MATA] sell díol [MATA] sellotape glaethéip [EOL.] sense céadfa [EOL.] sense (to sense danger) braith (contúirt a bhrath); sensor: braiteoir light sensor: braiteoir solais; sound sensor braiteoir fuaime sentence abairt [TREOR.] separate scar [EOL agus MATA] separate dealaigh sequence seicheamh [MATA] series sraith [MATA] service charge táille sheirbhíse set tacar [MATA] seventh seachtú [MATA] shade (n) scáth; in the shade faoi scáth [EOL.] shade scáthaigh; shade 3/4 of the shape scáthaigh 3/4 den chruth [MATA] shaded scáthaithe [MATA] shady scáthach [EOL] shadow scáil; light shadow scáil éadrom [EOL.] shadow theatre amharclann scáile [EOL] shake (v) croith [EOL.] shallow éadomhain [EOL.] shape (n) cruth [EOL.] shape (v) múnlaigh [EOL.] shape and space (AT) cruth agus spás (SG) [MATA] shape cruth [MATA] shark(s) siorc(anna) [EOL] sheep caora [EOL.] sheet leathán shell (of egg) blaosc [EOL.] shell (sea) sliogán [EOL.] shine (v) lonraigh [EOL.] shiny lonrach [EOL.] shock (electricity) turraing [EOL.] shoot (of plant) péacán [EOL.] short gairid [MATA] shortage ganntanas [EOL.] shoulder gualainn [EOL.] show taispeáin; the picture shows taispeánann an pictiúr; the graph shows léiríonn an graf [MATA] shower cithfholcadh sickness tinneas side(s) slios (sleasa); a triangle has 3 sides tá 3 shlios ar thriantán [MATA] side: to the side of ar leataobh ó [EOL] sieve criathar [EOL.]; fine sieve criathar mín [EOL] sight radharc [EOL.] sign comhartha [MATA] silk case (of caterpillar’s cocoon) cochall síoda [EOL.] silk síoda [EOL.] silver airgead [EOL.] similarity cosúlacht [EOL20] simple fraction codán simplí [MATA] simplest form foirm is simplí; express this fraction in its simplest form scríobh an codán seo san fhoirm is simplí [MATA] simplify simpligh [MATA] sink (v) téigh faoi uisce [EOL.] sink (n) doirteal sixth séú [MATA] size méid [EOL.] size méid; what is the size of angle x cad é méid uillinn x; they are the same size tá siad ar cóimhéid [MATA] skateboard clár scátála skeleton cnámharlach [EOL.] sketch sceitse [MATA] skin craiceann [EOL.] skip scipeáil [EOL] skipping rope rópa scipeála [EOL] skull blaosc an chloiginn [EOL.] slam plab [EOL.] slanted/slanting claonta slate: scláta sleep codail [EOL.] sleigh carr sleamhnáin [EOL.] slippery sleamhain [EOL.] slope fána [EOL] slow fadálach [EOL] slow down (v) moilligh
20
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 slug drúchtín [EOL.] smell (n) boladh [EOL.] smell (v) bolaigh [EOL.] smooth mín [EOL] snail seilide [EOL.] snake nathair [EOL.] sneezing sraothartach [EOL.] snipe naoscach [EOL] soak cuir ar maos [EOL.] soap: sópa socket soicéad [EOL] sodium sóidiam [EOL] soft bog [EOL.] soil créafóg; type of soil cineál créafóige [EOL.] sole of shoe bonn bróige solid (adj) soladach [EOL.] solid (n) solad [EOL.] solidify soladaigh solution tuaslagán[EOL.] solve réitigh [MATA] some light roinnt solais [EOL.] sort (n) cineál [EOL.] sort (v) sórtáil [EOL.] sort sórtáil [MATA] sound board fuaimchlár [EOL.] sound fuaim [EOL.] sound hole fuaimpholl [EOL.] source foinse [EOL.] South ó dheas the south an deisceart; southwards ó dheas; southerly wind an ghaoth aneas; the boat is south of x tá an bád ó dheas ó x [MATA] space spás [MATA] sparkler spréachaire sparrow gealbhan [EOL.] spawn seicheadh speak labhair [EOL.] special offer tairiscint speisialta [MATA] species speiceas [EOL.] speckled breac [EOL] speech labhairt [EOL.] speed luas; at a speed of 40 km/h ar luas 40 km/u [MATA] speed up éirigh níos gasta [EOL.] spend caith [MATA]
21
sphere sféar [MATA] spider damhán alla [EOL.] spinner caiseal [MATA] spiral bíseach sponge spúinse [EOL.] spoonful lán spúnóige [MATA] spotted spotach [MATA] spray (n) sprae [EOL.] spray (v) spraeáil [EOL.] spread spréigh/scaip [EOL.] spring (metal) sprionga [EOL.] spring (season) an t-earrach [EOL.] square based le bonn cearnógach square (n) cearnóg [MATA] square (v) cearnaigh [MATA] square metre méadar cearnach [MATA] square number uimhir chearnach [MATA] square root fréamh chearnach [MATA] squared paper páipéar cearnógach [MATA] squash mionbhrúigh [EOL.] squeak: gíog squirrel iora; grey squirrel iora liath; red squirrel iora rua [EOL.] stage céim; stages of growth céimeanna fáis [EOL.] stale stálaithe [EOL.] stalk gas [EOL.] stamen staimín [EOL.] stand (n) seastán [EOL.] staple stápla [EOL.] star réalta [EOL.] starfish crosóg mhara [EOL.] starling druid [EOL] starting point túsphointe [MATA] starvation gorta state staid; change of state athrú staide; initial state staid tosaigh [EOL.] statement ráiteas [TREOR.] steam gal [EOL.] steel cruach [EOL.] steep (incline) crochta [EOL.] stem gas [EOL.] stick (v) greamaigh [EOL] sticky greamaitheach [EOL]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 stickleback garmachán [EOL.] sticky tape téip ghreamaitheach [EOL.] stiff righin [EOL.] stigma stiogma [EOL.] stir corraigh [EOL] stitch (n) greim [EOL.] stitch (v) cuir greimeanna i [EOL.] stomach goile [EOL.] stop stad [EOL.] stopping distance fad stadta [EOL] stopwatch stopuaireadóir [MATA] straight díreach; straight edge faobhar díreach; straight line líne dhíreach [MATA] straw (hat etc) tuí [EOL.] straw (to drink with) sifín [EOL.] straw sifín [MATA] strawberry sú talún [EOL] strength láidreacht [EOL.] stretch sín [EOL.] stretchy sínteach [EOL.] strike buail [EOL.] string (music) téad [EOL.] string (rope) sreangán [EOL.] string telephone teileafón sreinge [EOL.] strip stiall; a small strip of the material stiall bheag den ábhar [EOL.] striped síogach [MATA] strong láidir [EOL.] stud stoda substance substaint [EOL.] subtract bain ar shiúl ó, dealaigh ó; subtract 6 from 10 bain 6 ar shiúl ó 10/dealaigh 6 ó 10 [MATA] sucker(s) súiteoir(í) sugar siúcra [EOL.] sugary siúcrúil [EOL.] suggest mol [EOL.] suggestion moladh [EOL.] suitable fóirsteanach [EOL] sum suim; find the sum of 2, 3 and 4 faigh suim 2, 3 agus 4 [MATA] summer samhradh [EOL.] sun grian [EOL.] sunburnt grian dóite sundial grianchlog [EOL.]
22
sunny grianmhar [EOL.] supply (n) soláthar [EOL] support (n) tacaíocht [EOL] surface dromchla [EOL.] surfing: surfáil surroundings timpeallacht [EOL.] survey suirbhé [MATA] survive maireachtáil [EOL] sweet (n) milseán swimmer snámhóir [EOL.] swing (n) luascán switch (electricity) lasc [EOL.] switch off cuir as switch on cuir air sycamore seiceamar [EOL.] symbol siombail [MATA] symmetrical siméadrach [MATA] symmetry siméadracht [MATA] synthetic material ábhar sintéiseach [EOL.] table tábla [MATA] tablet piollaire [EOL.] tack tacóid [EOL.] tadpole torbán [EOL.] tail eireaball [EOL.] tails, of coin eireaball in airde [MATA] take glac; it took him a minute ghlac sé bomaite air [MATA] talcum powder púdar talcaim [EOL.] tall ar airde; she is 1.65 m tall tá sí 1.65 m ar airde [MATA] tally chart cairt scóir [MATA] tally method modh scóir [MATA] tally scór [MATA] tank tanc [EOL.] tap (=water tap) sconna [EOL.] tape measure téip thomhais [MATA] tape recorder téipthaifeadán [EOL.] tape téip [EOL.] taste (n) blas [EOL.] taste (v) blais [EOL.] tasty blasta [EOL] tear (v) stróic [EOL.] teaspoonful lán taespúnóige [EOL.] technology teicneolaíocht [EOL.] telephone guthán, teileafón [EOL.] television teilifís [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 temperature teocht [EOL.] temperature teocht; what is the highest temperature cad é an teocht is airde; what was the temperature yesterday cén teocht a bhí ann inné [MATA] temporary sealadach; this is a temporary change is athrú sealadach é seo [EOL.] ten deich [MATA] tenth deichiú; tenths deichithe [MATA] tessellate teisiligh [MATA] tessellation teisiliú [MATA] test (v) déan triail ar [EOL.] test triail [EOL] thermometer teirmiméadar [EOL.] thermometer teirmiméadar [MATA] thermos flask fleasc teirmis thick (plumage) dlúth [EOL.] thick tiubh [EOL.]; thickest is tibhe [EOL.] thick tiubh; it is 3 cm thick tá sé 3 cm ar tiús [MATA] thickness tiús [EOL.] thickness tiús [MATA] thigh leis [EOL.] thin tanaí third (adj) tríú [MATA] third (n) trian [MATA] thorn(s) dealg(a) [EOL] thousand míle [MATA] thousandth míliú [MATA] thread snáth three digit number uimhir trí dhigit [MATA] three quarters trí cheathrú [MATA] three-dimensional [3-D] tríthoiseach [3-T] [MATA] throat scornach [EOL.] throughout ó cheann ceann; throughout the year ó cheann ceann na bliana [EOL.] thrush smólach [EOL.] thumb ordóg [EOL.] thunder toirneach [EOL.] tick (n) tic [MATA] tick (v) ticeáil [MATA] tick the correct box ticeáil an bosca ceart [TREOR.] tiger tíogar [EOL.]
23
tile tíl [EOL.] tile tíl [MATA] tile pattern patrún tíleanna [MATA] tiling pattern patrún tílithe [MATA] time am [MATA] time-table clár ama/amchlár [MATA] tin foil scragall stáin [EOL.] tin stán [EOL.] tissue paper páipéar síoda [EOL.] title teideal [MATA] toad buaf [EOL.] toast tósta toaster; tóstaer tobacco tobac [EOL.] toe ladhar [EOL.] tongue teanga [EOL.] too much barraíocht tool uirlis [EOL.] tooth fiacail [EOL.] torch tóirse [EOL.] total (adj, n) iomlán [MATA] touch (n) tadhall [EOL.] touch (v) bain do, mothaigh [EOL.] touch bain do; when the shape is folded the corners A, B and C are touching nuair a fhilltear an cruth bíonn na coirnéil A, B agus C ag baint dá chéile [MATA] towel tuáille [EOL.] toy bréagán [EOL.] toy car bréagcharr [EOL.] traffic noise callán tráchta [EOL.] trampoline trampailín translucent tréshoilseach [EOL.] transparency: trédhearcacht transparent trédhearcach [EOL.] trap ceap; to trap air aer a cheapadh [EOL.] trapezium traipéisiam [MATA] travel gluais; sound travels through water gluaiseann fuaim trí uisce [EOL.] tray tráidire [EOL.] tree crann [EOL.] tree trunk: stoc crainn trial and improvement triail agus feabhsú [MATA]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 triangle triantán [MATA] triangular number uimhir thriantánach [MATA] triangular prism priosma triantánach [MATA] true fíor [MATA] trumpet trumpa [MATA] trundle wheel roth tomhais [MATA] trunk of tree stoc try bain triail as [MATA] tub tobán [MATA] tube: feadán tuberculosis plúchadh [EOL.] tulip: tiúilip tune, in i dtiúin [EOL] tuning fork forc tiúnta [EOL] tuning pegs pionnaí tiúnta [EOL.] tunnel tollán turn cas [MATA] turn over tiontaigh [MATA] twelve hour clock clog 12 uair [MATA] twenty-four hour clock clog 24 uair; write x as on the 24 hour clock scríobh x in am an chloig 24 uair [MATA] twice dhá uair; the car is twice as fast as the bicycle tá an carr dhá uair chomh gasta leis an rothar; he has twice as many bricks as Paul tá a dhá oiread brící aige le Pól [MATA] twig(s) craobhóg(a) [EOL] twist cas; twisted casta two-dimensional [2-D] déthoiseach [2D] [MATA] unborn baby leanbh sa bhroinn [EOL] umbrella scáth fearthainne [EOL.] uncertain éiginnte [MATA] understand tuig [EOL.] undesirable change athrú nach mian le daoine [EOL.] undo cealaigh; to undo a change athrú a chur ar ceal [MATA] unequal éagothrom unhealthy food bia míshláintiúil [EOL.] unit aonad [MATA]; to give the units na haonaid a scríobh
24
unknown number uimhir nach bhfuil ar eolas [MATA] unlikely neamhdhóchúil; it is unlikely that ... ní dócha go ... [MATA] use úsáid, bain úsáid as [EOL.] useful: úsáideach value luach; what is the value of the digit 3 in the number 130 cad é an luach atá ag an digit 3 san uimhir 130 [MATA] vapour gal [EOL.] vary athraigh [EOL.] vegetable glasra [EOL.] vegetation fásra [EOL] vehicle feithicil [MATA] Venn diagram léaráid Venn [MATA] vertex rinn [MATA] vertical ceartingearach; vertical line líne cheartingearach [MATA] vibrate crith [EOL.] vibration crith (pl. creathanna) [EOL.] video recorder fístaifeadán [EOL.] video tape fístéip [EOL.] vinyl vinil vocal cords téada an ghutha [EOL.] vocalise glóraigh [EOL.] volume toirt; tick the two containers which have the same volume ticeáil an dá shoitheach a bhfuil an toirt chéanna iontu [MATA];of sound airde vote (n) vóta [MATA] vote (v) vótáil [MATA] vulgar fraction gnáthchodán [MATA] wall switch lasc balla [EOL] warm te warm-blooded aonteasach [EOL] warning rabhadh washing soda sóid níocháin [EOL.] washing-up water: uisce níocháin wasp foiche [EOL.] waste material fuíollábhar [EOL.] waste products táirgí fuíll [EOL.] watch uaireadóir [MATA] water (n) uisce; water that was not absorbed uisce ná ionsúdh [EOL.] water (v) uiscigh [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 water cycle timthriall an uisce [EOL.] water wheel roth uisce [EOL.] watercress biolar [EOL.] waterproof uiscedhíonach [EOL.] wax céir [EOL] way dóigh; in the same way ar an dóigh chéanna [EOL.] wear away ídigh [EOL.] web (of spider) gréasán [EOL.] webbed foot cos scamallach [EOL.] weed fiaile [EOL.] weigh meáigh; to weigh sweets milseáin a mheá; it weighs more than 1kg tá níos mó ná 1 kg meáchain ann [MATA] weight meáchan [EOL.] weight meáchan [MATA] West [W] Thiar [I]; the west an tiarthar; westward siar; westerly wind an ghaoth aniar; the boat is west of x tá an bád siar ó x [MATA] whale míol mór [EOL.] what are cad iad [TREOR.] what cad é [TREOR.] what is cad é [TREOR.] what number/name cén uimhir/t-ainm [TREOR.] what numbers/names cé na huimhreacha/hainmneacha [TREOR.] wheel roth [EOL.] which (of) cé acu (de) [TREOR.] whiskers féasóg whistle feadóg whole number slánuimhir [MATA] whole turn casadh iomlán [MATA] wicker basket cliabhán wide leathan; it is 30 cm wide tá sé 30 cm ar leithead [MATA] width leithead [MATA] wildlife fiadhúlra wilt feoigh [EOL.] win bain [MATA] wind gaoth [EOL.] wind up tochrais; a wind-up toy bréagán intochraiste [EOL.] windmill muileann gaoithe [EOL.]
25
windpower gaothchumhacht windscreen gaothscáth [EOL.] wing eiteog [EOL.] winged seed: síol sciathánach winter geimhreadh [EOL.] wire sreang; bare electrical wire sreang nocht leictreach [EOL.] within faoi; she came within a metre of it tháinig sí faoi mhéadar de [MATA] womb broinn [EOL.] wood adhmad [EOL.] woodlouse cláirseach [EOL] wood pigeon colúr coille [EOL.] wool olann [EOL.] word focal; write this number in words scríobh an uimhir seo i bhfocail [MATA] work out oibrigh amach; show your working out taispeáin an dóigh ar oibrigh tú amach é [MATA] work sheet leathanach oibre [MATA] worm péist [EOL.] worn caite [EOL.] wrapping paper: páipéar clúdaigh wrist caol na láimhe [EOL.] write down scríobh [TREOR.] write in scríobh isteach [TREOR.] wrong way round droim ar ais x-pointed x-rinneach [MATA] yacht luamh [EOL.] yard slat [MATA] year bliain [MATA] year group bliainghrúpa [MATA] yeast giosta [EOL.] young (of animal) óg [EOL.] youth ógánach [EOL.] zero náid [MATA] zip sip [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 a bheag nó a mhór more or less [MATA] abacas abacus [MATA] abairt sentence [TREOR.] ábhar aicrileach acrylic material [EOL.] ábhar material [EOL.] ábhar sintéiseach synthetic material [EOL.] ábhar tógála building material [EOL.] achar area; cén t-achar a chlúdaíonn x what area is covered by x [MATA] aclaíocht (n) exercise [EOL.] acmhainn resource; acmhainní nádúrtha natural resources [EOL.] adhmad wood [EOL.] ae liver [EOL.] aeróg aerial [EOL.] aghaidh (n) (3-D shape) face; aghaidh chothrom flat face; aghaidh chuartha curved face [MATA] aicrileach (n) acrylic [EOL.] ailse cancer [EOL.] aimsigh detect/locate [EOL] ainmhí animal; craiceann ainmhí animal skin ; fuaimeanna ainmhí animal sounds [EOL.] ainmhithe oíche nocturnal animals [EOL.] ainmnigh name [TREOR.] airde height; cad é airde x what height is x [MATA]/ volume of sound áireamh calculation [MATA] áireamhán calculator [MATA] airgead money [MATA] airgead reatha currency [MATA] airgead silver [EOL.] airgead tirim cash [MATA] ais axis [MATA] aithin recognise [EOL.] aláram alarm [EOL.] alcól alcohol [EOL.] alt joint [EOL.] alúmanach aluminous [EOL.] alúmanam aluminium; canna alúmanaim aluminium can [EOL.] am ante meridiem [am]; d’éirigh sé ar 10.00 am he got up at 10.00 am [MATA] am time [MATA] amchlár time-table amfaibiach (adj, n) amphibian [EOL.] amh raw [EOL.] amhábhar raw material [EOL.] amharc (v) face; tá sé ag amharc ó thuaidh he is facing north [MATA] amharc siar ar look over [TREOR.] amharclann scáile shadow theatre [EOL] an ceann each; 25p an ceann 25p each; cosnaíonn gach ceann de na barraí 30p each bar costs 30p [MATA] an chéad ... eile next ...; an chéad phatrún eile the next pattern [MATA] an Domhan Earth [EOL.] análaigh breathe; ag análú breathing [EOL.] andúil addiction [EOL] annamh seldom; níos annaimhe (less often/less aonad impiriúil imperial unit [MATA] aonad méadrach metric unit [MATA] aonad unit na haonaid a scríobh to give the units [MATA] aonteasach warm-blooded [EOL] ar airde tall; tá sí 1.65 m ar airde she is 1.65 m tall [MATA] ar cíos hire; fuair siad carr ar cíos they hired a car [MATA] ar clé left [MATA] ar cúl behind [EOL.] ar deis right [MATA] ar foluain flying ar iarraidh; missing líon isteach an uimhir atá ar iarraidh fill in the missing number [MATA] ar leataobh ó to the side of [EOL] ar shiúl away ar tosach in front [EOL.] araicnid arachnid ard high; tá an foirgneamh 8 m ar airde the building is 8 m high [MATA] ardaigh raise [EOL.]
26
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 ardaitheoir lift [MATA] aschur output; uimhir aschuir output number atáirg reproduce [EOL.] atáirgeadh reproduction [EOL] athchúrsáil recycle [EOL.] athchúrsáilte recycled [EOL.] athfhill (v) repeat (pattern) athfhillteach (patrún) repeating (pattern) athraigh (v) change [EOL.] athraigh convert; x a athrú ina y to convert x into y [MATA] athraigh vary [EOL.] athrú (n.) change [EOL.] athrú is mian le daoine desirable change [EOL.] athrú nach mian le daoine undesirable change [EOL.] babhla bowl bácáil bake [EOL.] bachlóg bud [EOL.] bád boat [EOL.] baictéir bacteria [EOL] bail condition (state); tá bail mhaith air it is in good condition [EOL.] bailigh (v) collect [EOL.] bailigh collect; ag bailiú eolais collecting information [MATA] bain ar shiúl ó bain 6 ar shiúl ó 10 subtract 6 from 10 [MATA] bain ciall as; interpret tá an rang ag iarraidh ciall a bhaint as na torthaí the class is trying to interpret the results [MATA] bain do touch (v), nuair a fhilltear an cruth bíonn na coirnéil A, B agus C ag baint dá chéile when the shape is folded the corners A, B and C are touching [MATA] bain tarraingt as pluck (string) [EOL.] bain triail as try [MATA] bain úsáid as use [EOL.] bain win [MATA] balla codán fraction wall [MATA] balún balloon [EOL.] banda leaisteach elastic band [EOL.]
27
barra-chairt barchart [MATA] barra-chairt líneach bar-line graph barraíocht too much barúil opinion; dar leat in your opinion; cad é achar na páirce, dar leat what is the area of the field, in your opinion [MATA] béabhar beaver beacht exact; bhí an t-airgead beacht léi she had the exact money [MATA] béal mouth [EOL.] béal faoi/fúthu face down bealach path [MATA] béar bán polar bear [EOL.] bearna (n) break; tá bearna sa chiorcad there is a break in the circuit [EOL.] bearna blank; líon na bearnaí fill the blanks [TREOR.] bearna gap [MATA] beir lay [EOL.] beo alive [EOL.] bia míshláintiúil unhealthy food [EOL.] biashlabhra food chain [EOL.] bille bill [MATA] biolar cress/ watercress [EOL.] biorach pointed/pointy [EOL.] biorán pin biorán drawing pin [EOL] biorán sábhála safety pin bíseach spiral blais (v) taste [EOL.] blaosc an chloiginn skull [EOL.] blaosc shell (of egg) [EOL.] blas (n) taste [EOL.] blasta tasty [EOL] bláth flower [EOL.] bláthaigh(v): flower bleib (of plant) bulb [EOL.] bliain bhisigh leap year [MATA] bliain year [MATA] bliainghrúpa year group [MATA] blocáil (v): block blocghraf blockgraph [MATA] bog (v) move; bog 3 chearnóg ar gcúl/chun tosaigh move 3 squares
backward/forward [MATA]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 bog soft [EOL.] bogadh (n) move [EOL.] [MATA] bóín Dé ladybird [EOL.] boladh (n) smell [EOL.] boladh scent [EOL.] bolaigh (v) smell [EOL.] bolb caterpillar [EOL.] bolg belly [EOL.] bolgán (electricity) bulb [EOL.] bolgán solais light bulb [EOL.] bolgóid bubble bomaite minute [MATA] bónas bonus: bonn coin; ceann in airde heads; bonn bróige sole of shoe bos palm (of hand) [EOL.] brabús profit [MATA] braiteoir sensor: (braiteoir solais light sensor:); braiteoir fuaime sound sensor braith (contúirt a bhrath) sense (to sense danger) brat urláir carpet [EOL] breac plot graf a bhreacadh; to plot a graph breac speckled [EOL] bréagach false [MATA] bréagán toy [EOL.] bréagcharr toy car [EOL.] breathnaigh observe [EOL.] breathnú observation [EOL.] breis extra; airgead breise extra money [MATA] breith birth [EOL.] breosla fuel [EOL.] bríce brick [EOL.] brioscáin phrátaí crisps bris (v) break [EOL.] bris síos break down [EOL.] briseadh (airgead) change [MATA] broinn womb [EOL.] brollach chest [EOL.] brúigh push [EOL.] bruith boil; fiuchphointe boiling point; uisce atá ar gail boiling water [EOL.] bruscar litter/ rubbish [EOL.] buaf toad [EOL.]
28
buail strike [EOL.] buaircín cone (of tree) [EOL.] buaircíneach coniferous [EOL.] buan irreversible [EOL.] buan permanent; athrú buan permanent change [EOL.] buanfasach hard-wearing [EOL.] buatais(í) boot(s) [EOL] buidéal bottle [EOL.] buille an chroí heartbeat [EOL.] buíocán uibhe egg yolk [EOL] bun base [MATA] bun úill apple core [EOL] bunábhar original material [EOL.] bunábhar raw material bunachar sonraí database [MATA] bunaithe ar based on [MATA] buntáiste advantage [EOL] burgar burger cá fhad how long [MATA] cá mhéad airgid/ama how much money/time [TREOR.] cá mhéad duine/lá how many people/days [TREOR.] cá mhéad san iomlán how many in total [TREOR.] cad é mar a how, [TREOR.] cad é what/ what is [TREOR.] cad iad what are [TREOR.] cadás cotton [EOL.] cadhnra battery [EOL.] cadóg haddock [EOL.] cág jackdaw caife ar an toirt instant coffee [EOL.] cailciam calcium [EOL.] cairpéal carpel [EOL.] cairt chart [EOL.] cairt ionadluacha place value chart cairt scóir tally chart [MATA] cairtchlár cardboard [EOL.] caiseal spinner [MATA] caisearbhán dandelion [EOL.] caite worn [EOL.] caith spend [MATA] caithreachas puberty [EOL.] callán tráchta traffic noise [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 callánach loud cam crooked [EOL.] canna can [EOL.] caol na láimhe wrist [EOL.] caol narrow [EOL.]; is caoile narrowest [EOL.] caomhnaigh conserve; an timpeallacht a chaomhnú to conserve the environment [EOL.] caora sheep [EOL.] capsúl capsule [EOL.] carbaihiodráit carbohydrate [EOL] carbán carp [EOL.] carn múirín compost heap carn pile [EOL.] caróg dhubh hooded crow caróg liath carrion crow carr sleamhnáin sleigh [EOL.] cárta card [EOL.] cartán carton [MATA] cás case [EOL] cás peann luaidhe pencil case cas turn/ twist [MATA] casachtach coughing [EOL.] casadh ar clé left turn [MATA] casadh ar deis right turn [MATA] casadh iomlán complete/full/ whole turn [MATA] casóg tharrthála life jacket casta twisted catalóg catalogue [MATA] cé acu (de) which (of) [TREOR.] cé chomh fada/leathan agus atá x how far/wide is x [TREOR.] cé na coinníollacha a chaitear a choinneáil mar an gcéanna le go mbeidh triail chothrom ann what conditions must be kept the same to make it a fair test [EOL.] cé na huimhreacha/hainmneacha what numbers/names [TREOR.] céad century/ hundred [MATA] céadchosach centipede [EOL.] céadfa sense [EOL.] céadú hundredth; céaduithe hundredths [MATA]
29
cealaigh undo; athrú a chur ar ceal to undo a change [MATA] ceallafán cellophane [EOL] ceangail join; ceangail na pointí le chéile join the points [MATA] ceangal leictreach electrical connection [EOL] ceanglóir fastener [EOL.] ceanglóir páipéar paper fastener [MATA] ceann head [EOL.] ceann corr odd one out ceann in airde heads (of coin) ceann le ceann i ndiaidh a chéile end to end [MATA] ceannaigh buy [MATA] ceannteideal heading ceap catch /trap; aer a cheapadh to trap
air [EOL.]
ceap páipéir pad of paper cearnóg chéid hundred square [MATA] cearnaigh (v) square cearnóg (n) square [MATA] cearnóg cheintiméadair centimetre square [MATA] ceart correct; ceart go dtí an chéad deachúil correct to one decimal place [MATA] ceartaigh (v) correct [EOL] ceartingearach vertical; líne cheartingearach vertical line [MATA] céasla paddle céatadán percentage; scríobh an codán seo mar ; cén céatadán den chruth atá scáthaithe what percentage of the shape is shaded [MATA] ceathairshleasán (n) quadrilateral [MATA] ceathrú casaidh quarter turn [MATA] ceathrú quadrant/ quarter [MATA] ceathrú uaire quarter of an hour [MATA] céim degree [EOL.] [MATA] céim stage; céimeanna fáis stages of growth [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 ceintiméadar [cm] centimetre [cm] [MATA] céir wax [EOL] ceirmeach (adj, n) ceramic [EOL.] cén dóigh how cén uimhir/t-ainm what number/name ciall meaning; tá x agus y ar comhchiall x and y have the same meaning [MATA] cianrialaithe remote controlled ciaróg beetle [EOL.] ciarsúr handkerchief [EOL.] cileagram [kg] kilogram [kg] [MATA] ciliméadar [km] kilometre [km] [MATA] cinnte certain; is cinnte go ...it is certain that ... [MATA] cíoch breast [EOL.] cíor comb [EOL.] ciorcad circuit; ciorcad iomlán complete circuit [EOL.] ciorcal (n) circle [MATA] ciorclaigh circle; ciorclaigh an focal ceart circle the correct word [TREOR.] cíos (n) rent [MATA] cíoscheannach hire purchase [MATA] cipín matchstick ciseal layer [EOL.] citeal kettle cithfholcadh shower ciúb cube [MATA] ciúb oighir ice cube [EOL.] ciúbóideach (adj, n) cuboid [MATA] clábar mud [EOL.] cláirseach woodlouse [EOL] clampa clamp [EOL.] claonta slanted/slanting clár ama time-table [MATA] clár éadain forehead [EOL.] clár lid [EOL.] clár plank; clár adhmaid wooden plank [EOL.] clár scátála skateboard cleite feather [EOL.] cleiteach feathery
30
cliabhán wicker basket clic (n) click clog 12 uair twelve hour clock [MATA] clog 24 uair twenty-four hour clock scríobh x in am an chloig 24 uair write x as on the 24 hour clock clog míleáiste milometer cloigín an dorais door bell clórafluaracarbón chlorofluorocarbon [CFC] [CFC] [EOL.] cluas ear [EOL.] clúdaigh cover [MATA] clúidín nappy cluimhreach plumage [EOL.] cluin hear [EOL.] cnaipe counter [MATA] cnámh bone [EOL.] cnámharlach skeleton [EOL.] cnapánach bumpy [EOL.] cochall síoda silk case (of caterpillar’s cocoon) [EOL.] cocún cocoon [EOL.] codail sleep [EOL.] codán deachúil decimal fraction [MATA] codán fraction; cén codán den chruth atá scáthaithe what fraction of the shape is shaded [MATA] codán simplí simple fraction [MATA] cógas medicine (prescribed) [EOL.] coileán pup [EOL.] cóimheas ratio; mheasc sí péint ghlas agus ghorm sa chóimheas a cúig lena dó (5:2) she mixed green and blue paint in the ratio of five to two (5:2) cóimhéid equal size; tá an dá shoitheach ar cóimhéid the two containers are of equal size; tá an dá uillinn ar cóimhéid the two angles are of equal size [MATA] coincréit concrete [EOL.] coinicéar burrow, warren coinín rabbit [EOL.] coinneal candle
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 coinnigh hold; coinníonn an soitheach 2 lítear the container holds 2 litres [MATA] coinnigh mar an gcéanna; keep the same ticeáil na rudaí a chaithfidh na daltaí a choinneáil mar an gcéanna tick the things the pupils must keep the same [TREOR.] coinnigh sláintiúil keep healthy [EOL.] coinníoll condition; tá planda ag fás faoi na coinníollacha seo a leanas a plant is growing under the following conditions [EOL.] cóipeáil copy [MATA] coirnéal corner; cén coirnéal ar dronuillinn é which corner is a right angle [MATA] coirnín bead [MATA] coirt bark (of tree) [EOL.] coisc prevent; meirg a chosc to prevent rust [EOL.] coiscéim footstep [MATA] coitianta common [EOL.] colún column [MATA] colúr coille wood pigeon [EOL.] comhábhar component/ingredient (chemistry, recipe) [EOL.] comhartha puint pound sign [MATA] comhartha sign [MATA] comhbhall component (mechanics, electricity) [EOL.] comhdhlúthaigh condense [EOL.] comhdhlúthú condensation [EOL.] comhfhad equal length; tá an dá phíosa ar comhfhad the two pieces are of equal length [MATA] comhionann congruent/ identical [MATA] comhlacht company (business) [MATA] comhlánaigh complete; comhlánaigh an patrún complete the pattern; [TREOR.] comhordaigh (v) co-ordinate [EOL] comhordanáid n) co-ordinate; cad iad na comhordanáidí atá ag pointe A
31
what are the co-ordinates of point A [MATA] comhthreomhar parallel; tá an líne AB comhthreomhar leis an líne CD the line AB is parallel to the line CD [MATA] comhthreomharán parallelogram [MATA] cón cone [MATA] conclúid conclusion [EOL]; conclúid a tharraingt draw a conclusion cóngarach close [MATA] cóngarach near; scríobh x ceart go dtí an 10 is cóngaraí write x to the nearest 10 [MATA] contúirt danger [EOL.] contúirteach dangerous [EOL.] copar copper [EOL.] cór choir córas análaithe respiration system [EOL.] córas atáirgthe reproductive system [EOL.] córas díleáite digestive system [EOL.] córas fola circulation system [EOL.] corc cork [EOL] corp an duine human body [EOL.] corp body [EOL.] corraigh stir [EOL] corruimhir odd number [MATA] cos foot/ leg [EOL.] cos scamallach webbed foot [EOL.] cosain (v)cost; cá mhéad a chosnaíonn sé? how much does it cost? [MATA] cosain protect [EOL.] coscán brake [EOL] costas (n) cost [MATA] cosúlacht similarity [EOL31] cothaigh (v) feed [EOL.] cothaitheach/ cothaithigh nutrient(s) [EOL] cothrom equal cothrom fair; dísle cothrom fair dice [MATA] cothrom flat aghaidh chothrom flat face cothromaigh (v) balance [MATA] cothrománach horizontal [MATA] cothromóid equation [MATA] cothú nutrition [EOL]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 craiceann skin [EOL.] crandaí bogadaí see-saw crann rogha decision tree [MATA] crann seoil mast (of boat) [EOL.] crann tree [EOL.] craobh branch craobhóg(a) twig(s) [EOL] crap (v) contract cré clay [EOL.] cré mhúnlaithe modelling clay [EOL] creach prey [EOL]s creachóir predator [EOL] créafóg earth (soil) [EOL.] créafóg soil; cineál créafóige type of soil [EOL.] criathar sieve; criathar mín fine sieve [EOL.] críoch finish críochnaigh (v) complete [MATA] críochnaigh finish [MATA] crios sábhála seat-belt [EOL.] criostail fholctha bath crystals [EOL.] criostal crystal [EOL.] crisilid chrysalis/chrysalid [EOL.] crith (pl. creathanna) vibration [EOL.] crith vibrate [EOL.] crochadán coat-hanger [EOL.] crochta steep (incline) [EOL.] croí heart [EOL.] croith (v) shake [EOL.] cromán hip [EOL.] cros cross [MATA] crosóg mhara starfish [EOL.] crotach curlew [EOL] crua hard [EOL.] cruach steel [EOL.] cruas hardness [EOL.] crúba claws [EOL] crúca burr (of seed); síol crúcach burred seed [EOL.] cruinn accurate; chomh cruinn agus is féidir as accurately as possible cruinneas accuracy [EOL.] crúiscín tomhais measuring jug crústa (aráin) crust (of bread) cruth (n) shape [EOL.]
32
cruth agus spás (SG) shape and space (AT) [MATA] cruthaigh create [MATA] cuaille pole [EOL.] cuar (n) curve [MATA] cuartha rounded, curved [EOL] cuid den chorp part of the body [EOL.] cuid proportion cúigiú fifth [MATA] cúigthaobhach five sided [MATA] cuileann holly [EOL.] cuileog (n) fly [EOL.] cuir (v) plant [EOL.] cuir air switch on cuir ar maos soak [EOL.] cuir as switch off cuir greimeanna i (v) stitch [EOL.] cuir i bhfeidhm apply; cuireann sé fórsa i bhfeidhm ar an charr it applies force to the car [EOL.] cuir i gcás imagine cuir i gcomparáid (le) compare (with/to) [MATA] cuir le increase; cuir 3 leis an uimhir seo increase this number by 3 [MATA] cuir le, suimigh le; add; cuir/suimigh 2 leis an fhreagra add 2 to the answer cuir thar maoil overflow [EOL.] cuirtín curtain cuirtín lín net curtain cúisín cushion cuisle pulse; ráta do chuisle a thomhas to take your pulse [EOL.] cuisneoir fridge [EOL.] cuma appearance [EOL.] cumas ability cumhacht power [EOL.] cumhdach bolgóideach bubblewrap cumhrán perfume cuntas bainc bank account [MATA] cúpláil (v) mate cúram care [EOL.] cúramach careful [EOL.] cúr foam cúr-rubar foam rubber [EOL.] cúrsa lap (athletics)
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 dáileog dose dair oak; crann darach oak tree [EOL.] daite coloured damhán alla spider [EOL.] daor dear [MATA] dáta date [MATA] dath(n) colour [EOL.] dathaigh (v) colour [MATA] dathú bia food colouring de dhéantús an duine man-made/ manufactured [EOL.] de réir according to; de réir na foirmle seo according to this formula [MATA] deachúil (pl. deachúlacha) decimal [MATA] dealaigh ó subtract dealaigh 6 ó 10 subtract 6 from 10 dealaigh separate dealg(a) thorn(s) [EOL] dealrachán collar bone [EOL.] déan aclaíocht (v) exercise [EOL.] déan anailís ar analyse [EOL.] déan carry out; bhí an rang ag déanamh turgnaimh the class was carrying out an experiment [EOL.] déan ceangal idir...relate (temperature to the length of time) [EOL] déan cinnte make sure [TREOR.] déan cuntas ar (v)count; déan cuntas ar na cearnóga dearga count the red squares; ná déan cuntas ach ar na cearnóga bána amháin count the white squares only [MATA] déan dhá leath de halve; déan dhá leath den uimhir seo halve this number [MATA] déan dochar do (v) damage [EOL.] déan make [EOL.] déan meastachán ar estimate; déan meastachán ar an líon daoine ag an chluiche estimate the number of people at the match; [MATA] déan teagmháil le (v) contact [EOL.] déan triail ar (v) test [EOL.] déanach late dear (v) design [EOL.]
33
dearadh (n) design [EOL.] dearcán acorn (pl. dearcáin) décharbónáit sóide bicarbonate soda deich ten [MATA] deichiú tenth; deichithe tenths [MATA] deilf dolphin [EOL.] déiríocht dairy deiseal clockwise [MATA] deisigh repair deoch (n) (gin. dí) drink deoch alcólach alcoholic drink [EOL.] dé-ocsaíd charbóin carbon dioxide [EOL.] déthoiseach [2-D] two-dimensional [2D] [MATA] dhá uair twice; tá an carr dhá uair chomh gasta leis an rothar the car is twice as fast as the bicycle; tá a dhá oiread brící aige le Pól he has twice as many bricks as Paul [MATA] diail (n) dial [MATA] difríocht difference [EOL.] digit digit; uimhir dhá dhigit a two digit number [MATA] digiteach digital; uaireadóir digiteach digital watch [MATA] díleáigh digest [EOL] dineasár dinosaur [EOL.] díol sell [MATA] díreach straight; faobhar díreach straight edge; líne dhíreach straight line [MATA] dírigh ar (v) point; tá an tsaighead ag díriú ar x the arrow is pointing to x [MATA] dírigh direct; ag díriú solas tóirse air directing torch light on it [EOL.] dísle die dísle cothrom fair dice [MATA] dlúth thick (plumage) [EOL.] dobharchú otter [EOL.] dochar (n) damage/ harm [EOL.] dóchúil likely; is dócha go ... it is likely that ... [MATA]; is dóichí most likely [MATA] dóchúlacht likelihood [MATA]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 dóchúlacht probability; cad é an dóchúlacht go ... what is probability duillsilteach deciduous; is crann duillsilteach í an dair the oak is a deciduous tree [EOL.] duine daonna (n) human dúlra nature [EOL.] dúradán domino [MATA] éadomhain shallow [EOL.] éadrom (adj) light donn éadrom light brown; glas éadrom light green [EOL.] éagothrom unequal eagraigh organise [MATA] ealta flock [EOL.] éan bird [EOL.] éan créiche bird of prey eangach grid [MATA] eangach phoncanna dotted grid [MATA] éarlais deposit [MATA] earra item earrach spring (season) [EOL.] eascra beaker [EOL.] easna rib [EOL.] eclipse urú [EOL.] éifeacht dhochrach harmful effect [EOL.] éiginnte uncertain [MATA] eireaball in airde tails, of coin [MATA] eireaball tail [EOL.] éirigh níos gasta speed up [EOL.] éisteacht hearing [EOL.] eite fin [EOL.] eiteog wing [EOL.] eitil (v) fly [EOL.] eitilt flight [EOL.] eitleán aeroplane [EOL.] eitleog kite [MATA] eochair key [TREOR.] eolaíoch scientific [EOL] eolaíocht science [EOL.] eolas information [MATA] eolas knowledge [EOL.] fabhra eyelash [EOL.] fabraic fabric [EOL.] fachtóir factor [MATA] fad distance [MATA] fad length; faid dhifriúla different lengths [MATA] fad stadta stopping distance [EOL]
34
of ... [MATA]
dodhéanta impossible; ní féidir go ... it is impossible that ... [MATA] dódó dodo [EOL.] dóigh way; ar an dóigh chéanna in the same way [EOL.] dóigh; a dhó burn [EOL] doimhneacht depth [MATA] doirt pour [EOL.] doirteal (n) sink domhain deep; tá an linn 3 m ar doimhneacht the pool is 3 m in depth [MATA] domhantarraingt gravity [EOL.] dorcha dark; donn dorcha dark brown [EOL] sa dorchadas in the dark [EOL.] dorchadas darkness [EOL.] dordánaí buzzer [EOL.] dramhaíl scrap [EOL.] drandal gums [EOL.] dreap climb [EOL] dréimire ladder [MATA] dreoilín teaspaigh grasshopper [EOL.] droim ar ais wrong way round dromchla surface [EOL.] dronuilleog rectangle [MATA] dronuilleogach rectangular dronuillinn right angle [MATA] drúchtín slug [EOL.] druga drug [EOL.] druid isteach ar (chreach) close in on (prey) druid starling [EOL] duaithníocht camouflage; tá sé duaithnithe go maith it is well camouflaged [EOL.] duán kidney [EOL.] dúbail (v) double [MATA] dúil popular tá dúil ag daoine in x ; x is popular; tá dúil mhór ag daoine in x x is very popular [MATA] duilleog leaf [EOL.] duilleoigín leaflet [EOL]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 fada long; tá sé 3 m ar fad; it is 3 m long cé chomh fada agus atá x; how long is x cá fhad a mhair x how long did x last [MATA] fadálach slow [EOL] fadhb problem [MATA] fágann x go bhfuil y fóirsteanach x makes y suitable... faic none faigh, oibrigh amach calculate... faigh achar x calculate the area of x [MATA] faighneog pod/ seed case [EOL.] fáinne ring [MATA] fáiscín páipéar paper clip [EOL.] fan remain; d’fhan an teocht ag 70°C the temperature remained at 70°C [EOL.] fána slope [EOL] fann faint [EOL] faobhar edge [MATA] faoi within; tháinig sí faoi mhéadar de she came within a metre of it [MATA] faoileán seagull [EOL.] fás grow [EOL.] fásra vegetation [EOL] fásta adult; an chéim fhásta the adult stage fáth reason; tabhair dhá fháth nár fhás an planda give two reasons why the plant did not grow [EOL.] feabhsaigh improve; feabhsaigh do fhreagra improve on your answer [MATA] feadán tube feadh (+ gin.) along feadóg whistle féar grass [EOL.] fearas appliance [EOL.] fearthainn rain [EOL.] féasóg whiskers féatas foetus [EOL.] feidhm (n) function [EOL] féileacán butterfly [EOL.] féilire calendar [MATA] féincheartaigh self-correct [MATA] féinscaipeadh self dispersal [EOL.] feithicil vehicle [MATA] feithid insect [EOL.]
35
feoigh wilt [EOL.] fiacail tooth [EOL.] fiadhúlra wildlife fiaile weed [EOL.] fianaise evidence [MATA] figiúr figure; scríobh x ina fhigiúirí write x in figures [MATA] fill(v) fold [MATA] filleadh (n) fold [MATA] fionnadh fur [EOL.] fionnadh hair (on body) [EOL.] fionnuar (adj) cool [EOL.] fionnuisce fresh water [EOL.] fíor true [MATA] fíorairde actual height [MATA] fíorfhad actual distance [MATA] fiosraigh investigate [EOL.] [MATA] fiosrúchán investigation [EOL.] [MATA] fíric uimhris number fact fístaifeadán video recorder [EOL.] fístéip video tape [EOL.] fleasc flask [EOL.] fleasc teirmis thermos flask flocas cadáis cotton wool [EOL.] fluairiseach flourescent [EOL.] flúirseach plentiful [EOL] focal word; scríobh an uimhir seo i bhfocail write this number in words [MATA] fochupán saucer [EOL.] foiche wasp [EOL.] foinse fuinnimh energy source [EOL.] foinse source [EOL.] foirm is simplí simplest form; scríobh an codán seo san fhoirm is simplí express this fraction in its simplest form [MATA] foirmle formula [MATA] fóirsteanach suitable [EOL] folláin healthy fómhar autumn [EOL.] forbair develop/ expand [EOL] forc tiúnta tuning fork [EOL] forc: fork forluí overlap(ping) fórsa force; fórsa brú pushing force;
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 fórsa tarraingthe pulling force; fórsa imbhuailte collision force francach rat freagair (v) answer [MATA] freagra (n) answer [MATA] fréamh chearnach square root [MATA] fréamh root [EOL.] frídíní germs [EOL.] friochta fried frithchaiteach reflective [EOL.] frithchaiteoir reflector [EOL.] frithchaith reflect [EOL] frithchaitheamh reflection [EOL.] frithchuimilt friction [EOL.] frog frog [EOL.] fuaim sound; leibhéal fuaime noise level [EOL.] fuaimchlár sound board [EOL.] fuaimpholl sound hole [EOL.] fuar cold fuaraigh (v) cool [EOL.] fuílleach remainder [MATA] fuinneamh energy [EOL.] fuinneog áireamháin calculator display/window [MATA] fuinseog ash [EOL.] fuíollábhar waste material [EOL.] ga radius [MATA] gáilleach gill; gáilleach cleiteach feathery gill [EOL.] gaineamh sand [EOL.] gairbhéal gravel [EOL] gairid short [MATA] gáis cheaptha teasa greenhouse gases [EOL.] gal steam/ vapour [EOL.] galaigh evaporate [EOL.] galar disease; galar croí heart disease [EOL.] galú evaporation [EOL.] galún gallon [MATA] gann scarce [EOL.] ganntanas shortage [EOL.] gaoth wind [EOL.] gaothchumhacht windpower gaothrán fan [EOL.]
36
gaothscáth windscreen [EOL.] garbh rough [MATA] garfhreagra approximate answer [MATA] garmachán stickleback [EOL.] gás gas [EOL.] gas stalk/ stem [EOL.] geal bright [EOL.] gealacán egg white gealach moon [EOL.] gealbhan sparrow [EOL.] geansaí jumper [EOL.] géaraigh increase (speed); luas a ghéarú to increase speed [EOL.] gearr (v) cut [EOL.] gearradh (n) cut [EOL.] gearrtháin cuttings [EOL.] géaruillinn acute angle [MATA] geata 5-bharra 5-bar gate [MATA] geimhreadh winter [EOL.] geimhrigh hibernate [EOL.] geimhriú hibernation [EOL.] geochlár geo-board [MATA] giall jaw [EOL.] gile brightness [EOL.] gíog squeak giosta yeast [EOL.] giotár guitar [EOL.] glac take; ghlac sé bomaite air it took him a minute [MATA] glae glue [EOL.] glaethéip sellotape [EOL.] glan exactly (£2) [MATA] glas lock [MATA] glasra vegetable [EOL.] gléas ceoil musical instrument [EOL.] gléas device [EOL.] gléghlan clear [EOL.] gloine formhéadaithe magnifying glass [EOL.] gloine glass [EOL.] gloine dhaite coloured glass glóraigh vocalise [EOL.] glóthach fhroig frog spawn [EOL.] glóthach jelly ciúb glóthaí jelly cube
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 gluais travel; gluaiseann fuaim trí uisce sound travels through water [EOL.] gluaiseacht movement [EOL.] glúin knee [EOL.] gnáthchodán vulgar fraction [MATA] gnáthóg habitat [EOL] gnáthshalann common salt [EOL.] gnáthuimhir ordinary number [MATA] gníomhach active gníomhaíocht activity [MATA] go bog gently go garbh approximately; cá mhéad, go garbh approximately how many …, … go garbh roughly; cé chomh hard, go garbh, agus atá an doras roughly how high is the door [MATA] gob beak [EOL.] goile stomach [EOL.] gong gong [EOL] gorta starvation grád class (post); stampa den 1ú grád 1st class stamp [MATA] graf athraithe conversion graph [MATA] graf graph [MATA] gráinne granule [EOL.] gráinneog hedgehog [EOL.] gram [g] gram [g] [MATA] greamachán adhesive [EOL.] greamachán gorm blue tack [EOL.] greamaigh (v) stick [EOL] greamaitheach (adj) adhesive [EOL.] greamaitheach sticky [EOL] gréasán web (of spider) [EOL.] greim (n) stitch/ grip [EOL.] greimchlúdach cling film [EOL.] greimthriail grip test [EOL.] gréisc (n, v) grease [EOL.] gréiscdhíonach greaseproof [EOL] grian sun [EOL.] grianchlog sundial [EOL.] griandóite sunburnt grianmhar sunny [EOL.] gruaig hair (on head) [EOL.] grúpa (n) group [MATA] grúpáil (v) group [MATA]
37
gualach charcoal [EOL.] gualainn shoulder [EOL.] guthán phone; - póca mobile [MATA] heicseagán hexagon [MATA] heicteár hectare [MATA] i dtiúin in tune [EOL] i gcoitinne in common [EOL] i gcontúirt endangered; speiceas i gcontúirt endangered species [EOL.] i láthair (adj) present [EOL.] i líne dhíreach as the crow flies [MATA] iarann iron [EOL.] iarmhéid bainc bank balance [MATA] iarnóin afternoon [MATA] iarnród railway iarsmalann museum iasc fish [EOL.] iasc órga goldfish [EOL.] ídigh wear away [EOL.] im butter [EOL.] imbhualadh (gin. imbhuailte) collision; imeall edge (of playground) [MATA] imigh as radharc disappear [EOL.] imirce migration [EOL.] imithe in éag extinct [EOL.] imleacán navel [EOL.] imlíne circumference/ perimeter [MATA] in-athchúrsáilte recyclable [EOL.] inchinn brain [EOL.] indéanta possible; is féidir go .... it is possible that ... [MATA] ingearach perpendicular; tá an líne AB ingearach leis an líne CD the line AB is perpendicular to the line CD [MATA] inimirce immigration inneall engine/ machine [EOL.] inneall feidhme function machine [MATA] inneall uimhreacha number machine [MATA] inse hinge; ar insí hinged [EOL.]
insligh insulate [EOL.] inslitheach insulating [EOL.] inslitheoir insulator [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009
íoc (v) pay; d’íoc sé as in airgead he paid for it in cash [MATA] íocaíocht payment [MATA]
iolraí multiple [MATA] iolraigh multiply; iolraigh x faoi y multiply x by y [MATA] íomhá image [EOL.] iomlán (adj) complete [MATA] iomlán total (adj, n) [MATA] ionadluach place value; cairt ionadluacha place value chart [MATA] ionchur input; uimhir ionchuir input number ionfhabhtú infection [EOL.] ionga nail (of finger) [EOL.] ionsúigh absorb; cén t-ábhar is gasta a ionsúnn an t-uisce which material absorbs the water quickest [EOL.] ionsúiteach absorbent [EOL.]; is ionsúití most absorbent; is neamh-ionsúití least absorbent [EOL.] ionsúiteacht absorbency [EOL.] iora squirrel; iora liath grey squirrel; iora rua red squirrel [EOL.] íos- minimum íosfhad minimum length [MATA] is féidir a athnuachan renewable [EOL.] is neamhdhóchúla least likely íseal low [MATA] lá day [EOL.] labhair speak [EOL.] labhairt speech [EOL.] lacáiste discount [MATA] ladhar toe [EOL.] lag (adj) dim [EOL.] laghairt lizard [EOL.] laghdaigh reduce [MATA] laghdú reduction [MATA] láidir strong [EOL.] láidreacht strength [EOL.] láimhseáil sonraí handling data [MATA] lámh hand [EOL.] lámhdhéanta hand-made [EOL.] lamhnán bladder [EOL.] lampa lamp [EOL]
38
lán mara high tide [MATA] lán spúnóige spoonful [MATA] lán taespúnóige teaspoonful [EOL.] lann blade [EOL.] lann scale (of fish) [EOL.] larbha ciaróige beetle larva [EOL.] larbha larva [EOL.] las light (v) [EOL.] lasc balla wall switch [EOL] lasc corda pull-cord switch [EOL] lasc switch (electricity) [EOL.] le bonn cearnógach square based leacaigh flatten [EOL.] leacht liquid [EOL.] leáigh melt [EOL.] léamh (n) reading leamhan moth [EOL.] lean de continue; lean den phatrún continue the pattern [MATA] leanbh sa bhroinn unborn baby [EOL] léaráid agus lipéad uirthi labelled diagram [EOL.] léaráid Carroll Carroll diagram [MATA] léaráid diagram/drawing/illustration léaráid mhinicíochta frequency diagram [MATA] léaráid Venn Venn diagram [MATA] léarscáil (n) map [MATA] leath bealaigh half way [MATA] leath half [MATA] leathán sheet leathan wide; [MATA] leathanach bailithe sonraí data collection sheet [MATA] leathanach breathnaithe observation sheet [MATA] leathanach oibre work sheet [MATA] leathar leather [EOL.] leathchasadh half turn [MATA] leathuair half hour [MATA] leibhéal na farraige sea-level [MATA] leiceann cheek [EOL.] leictreachas electricity [EOL.] leigheas (n,v) cure [EOL.] leis thigh [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 leithead breadth/width; ar leithead in breadth/width [MATA] lián propellor [EOL.] liathróid chúir foam ball [EOL] líne bhriste broken line [MATA] líne chothrománach horizontal line [MATA] líne line [MATA] líne phoncanna dotted line [MATA] líne scátháin mirror line líne shiméadrachta line of symmetry [MATA] línéadach linen [EOL.] líneghraf line graph [MATA] líníocht, drawing [TREOR.] líomóid lemon [EOL] líon amach fluff out; líonann éin amach a gcluimhreach le coinneáil te birds fluff out their feathers to keep warm [EOL.] líon flax [EOL.] líon isteach fill in [TREOR.] líon net [MATA] líon number; líon na ndaltaí ar an scoil the number of pupils at the school [MATA] líonmhar numerous (common) least common is neamhlíonmhaire lionsa lens [EOL] liopa lip [EOL.] liosta (n) list [MATA] liostaigh (v) list [MATA] lipéad (n) label [EOL.] [MATA] lipéadaigh (v) label [MATA] líreacán lolly [EOL] lítear [l] litre [l] [MATA] lobh (v) decay/ rot [EOL.] lobhadh (n) decay/ rot [EOL.] lochán pond lofa decayed [EOL.] log dent [EOL.] lógó(nna) logo(s) lonrach shiny [EOL.] lonraigh (v) shine [EOL.] luach value; cad é an luach atá ag an digit 3 san uimhir 130 what is the value of the digit 3 in the number 130 [MATA]
39
luaidhe lead [EOL.] luamh yacht [EOL.] luamhán lever [EOL.] luas speed; ar luas 40 km/u at a speed of 40 km/h [MATA] luascán (n) swing lúb (n, v) bend [EOL.] lúbtha bent [EOL.] lúibíní brackets; idir lúibíní in brackets [MATA] lúide 3°C [-3°C] minus 3°C [-3°C] [MATA] luigh le chéile fit together [MATA] lúthchleasaí athlete: mac imrisc pupil (of eye) [EOL.] maighnéad magnet [EOL.] maighnéadach magnetic [EOL.] mair(v); (vn. maireachtáil) live/survive [EOL.] mais mass [MATA] mala eyebrow [EOL.] mall, late bhí sé 10 mbomaite mall he was 10 minutes late [MATA] mamach mammal [EOL.] mamat mammoth [EOL.] maoluillinn obtuse angle [MATA] mar an gcéanna equivalent; tá x mar an gcéanna le y x is equivalent to y [MATA] marc (n) mark [MATA] marcáil (v) mark [MATA] marcáil plot, marcáil an pointe A ar an ghraf plot the point A on the graph [MATA] marcaíocht (n) ride margairín margarine [EOL] marla plasticine [EOL.] matán muscle [EOL.] máthairphlanda parent plant [EOL.] meá (n) balance [MATA] meá scales [MATA] meacan dearg carrot [EOL] meáchan weight [EOL.] méadar [m] metre [m] [MATA] méadar cearnach square metre [MATA]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 méadar ciúbach cubic metre [MATA] méadarshlat metre stick [MATA] meáigh weigh; milseáin a mheá to weigh sweets; tá níos mó ná 1 kg meáchain ann it weighs more than 1kg [MATA] meaitseáil (v) match; meaitseáil an focal leis an chruth cheart match the word to the correct shape [MATA] meaitseáil x le y match x with y [TREOR.] meall attract; cad é a mheallann na feithidí what attracts the insects [EOL.] meán- (adj) mean meánscór mean score [MATA] meán (n) mean; faigh an meán calculate the mean [MATA] meán average; meánscór average score; ar an mheán on average [MATA] meánam mean (average time) meán lae midday [MATA] meán oíche midnight [MATA] meancóg mistake meán-uasteocht mean (average) maximum temperature méar finger [EOL.] méarchlár keyboard measartha donn mid, brown [EOL] measc mix [MATA] meascán mixture [EOL.] méid áirithe certain amount; ligtear méid áirithe solais tríd a certain amount of light is let through [EOL.] méid amount (number); an méid crann the amount of trees [MATA] méid amount (quantity); an méid ama atá de dhíth the amount of time needed méid size; cad é méid uillinn x what is the size of angle x; tá siad ar cóimhéid they are the same size [MATA] meirg rust; meirgeach rusty [EOL.] mí month [MATA] míbhuntáiste disadvantage [EOL] micreascóp microscope [EOL.] míle mile [MATA] míle thousand [MATA]
40
mílechosach millipede míliú thousandth [MATA] millilítear [ml] millilitre [ml] [MATA] milliméadar [mm] millimetre [mm] [MATA] milseán (n) sweet mín sháibh sawdust [EOL.] mín smooth [EOL] minicíocht frequency [MATA] mínigh explain [TREOR.] míol mór whale [EOL.] mionbheithígh minibeasts [EOL.] mionbhrúigh squash [EOL.] mionsamhail model; mionsamhail d’eitleán model airplane [EOL.] miotail (adj) metal; spúnóg mhiotail metal spoon [EOL.] miotal metal [EOL.] mirlín marble [EOL] mí-úsáid abuse [EOL.] modartha cloudy (of liquid) [EOL.] modh method [MATA] modh scaipthe method of dispersal [EOL.] modh scóir tally method [MATA] móide plus moilligh (v) slow down mol suggest [EOL.] moladh suggestion [EOL.] mótar motor mothaigh feel/ touch [EOL.] muc ghuine guinea pig [EOL.] múch extinguish [EOL.] muga mug [EOL] muid féin ourselves [EOL.] muileann gaoithe windmill [EOL.] muineál neck [EOL.] múirín compost [EOL.] múiríniú composting mullach peak [EOL.] múnlaigh (v) mould/ shape [EOL] murlán dorais door knob murlán handle (of door) [EOL.] nach féidir a athnuachan non-renewable [EOL.] nádúrtha natural [EOL.] náid zero [MATA]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 naoscach snipe [EOL] naoú ninth [MATA] nathair snake [EOL.] neachtar nectar [EOL] neamhdhóchúil unlikely; ní dócha go ... it is unlikely that ... [MATA]
neamhlíonmhair numerous (commmon) is neamhlíonmhaire least common
neamh-mhaighnéadach non-magnetic [EOL.] níolón nylon [EOL.] níos annaimhe: less frequently ó cheann ceann throughout; ó cheann ceann na bliana throughout the year [EOL.] ó dheas South an deisceart the south; ó dheas southwards; an ghaoth aneas southerly wind; tá an bád ó dheas ó x the boat is south of x [MATA] ó mheabhair mentally (oibrigh amach) (work out m.): ó thuaidh [T]; North [N] an tuaisceart the north ; ó thuaidh northwards; an ghaoth aduaidh northerly wind; tá an bád ó thuaidh ó x the boat is north of ochtú eighth [MATA] ocsaigin oxygen óg young (of animal) [EOL.] ógánach youth [EOL.] oibrigh amach work out; taispeáin an dóigh ar oibrigh tú amach é show your working out [MATA] oibríocht operation; cén oibríocht a thabharfaidh 8 mar fhreagra what operation will give the answer 8 [MATA] oíche night [EOL.] oideas recipe [MATA] oigheann oven oighear ice [EOL.] ola chócaireachta cooking oil ola innill engine oil [EOL.] ola oil [EOL.] olann wool [EOL.] ór gold [EOL.]
ord (n) order (arrangement); liostaigh iad seo a leanas in ord airde list the following in order of height [MATA] ordaigh (v) order [MATA] ordóg thumb [EOL.] ordú (n) order (command) [MATA] orgán inmheánach internal organ [EOL.] orgán organ [EOL.] orlach inch [MATA] os cionn above [MATA] os comhair opposite [EOL.] os comhair (amach) in front (of) pá (n) pay [MATA] paca package [MATA] pailin pollen [EOL.] pailniú pollination [EOL.] páipéar cearnógach squared paper [MATA] páipéar ceintiméadar cearnógach centimetre squared paper [MATA] páipéar clúdaigh wrapping paper páipéar paper [EOL.] páipéar síoda tissue paper [EOL.] páirc shiamsaíochta funfair/amusement park páiste child [EOL.] pána pane panda panda; ollphanda giant panda [EOL.] paraisiút parachute [EOL.] patrún pattern [MATA] patrún tíleanna tile pattern [MATA] patrún tílithe tiling pattern [MATA] patrún uimhreacha number pattern [MATA] péacadh germination péacán shoot (of plant) [EOL.] péint paint [EOL.] peinteagán pentagon [MATA] péire pair; tá trí phéire cos air it has three pairs of legs [EOL.] peirspéacs perspex [EOL] péist earthworm [EOL] péist worm [EOL.] peiteal petal [EOL.] píchairt pie chart [MATA]
41
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 picteagram pictogram [MATA] pingin penny [MATA] pint pionta [MATA] piobar pepper [EOL] piollaire tablet [EOL.] pionnaí tiúnta tuning pegs [EOL.] piorra pear píosaí cothroma equal pieces [MATA] píotsa(í) pizza(s) pípéad dropper pirimid pyramid [MATA] plab slam [EOL.] plaisteach plastic [EOL.] planda (n) plant [EOL.] planda bláthanna flowering plant [EOL.] planda pota potted plant [EOL.] plean (n) plan [EOL.] pleanáil (v) plan [MATA] pléasc (v) break open pléigh discuss [MATA] pléineáilte plain plocóid plug [EOL] plúchadh tuberculosis [EOL.] plugáil isteach (v) plug in pluma plum [EOL] plúr flour [EOL.] poileistear polyester [EOL.] pointe deachúlach decimal point [MATA] poirceallán china/ porcelain [EOL] polaistiréin polystyrene [EOL] polaitéin polythene [EOL] poll gainimh sandpit poll hole [EOL.] polláire nostril [EOL.] pónaire bean [EOL.] ponc (n) dot póraigh breed [EOL.] portán crab [EOL.] post meridiem [pm] pm [MATA] potaireacht pottery [EOL.] praghas ar airgead síos cash price [MATA] praghas price; 2 ar luach 1 2 for the price of 1 [MATA] pram pram [EOL]
42
prás brass [EOL.] preab (n, v) bounce [EOL.] préachán crow [EOL.] príomhchodanna main parts [EOL.] príomhfhoinse main source príomhlíonra mains; leictreachas príomhlíonra mains electricity [EOL.] priosma prism [MATA] priosma triantánach triangular prism [MATA] próca jar [EOL.] próiseas process [MATA] próisis fhisiceacha physical processes [EOL.] próisis sa mhatamaitic (SG) processes in maths (AT) [MATA] próitéin protein [EOL] púdar powder [EOL.] púdar talcaim talcum powder [EOL.] púirín hutch [EOL.] puisín kitten [EOL.] punt pound [MATA] pupa pupa [EOL.] rabhadh warning radaitheoir radiator [EOL.] radharc sight [EOL.] raidió radio [EOL.] ráille rail [EOL.] ráiteas statement [TREOR.] ráiteas uimhreacha number statement rampa ramp [EOL] randamach random; roghnaigh Seán 3 liathróid go randamach Seán chose 3 balls at random [MATA] rangaigh classify; eolas a rangú to classify information [MATA] raon range [MATA] ráta rate [MATA] ráta úis interest rate [MATA] réalta star [EOL.] reic sale [MATA] réigiún region [MATA] réimse bia cothrom balanced diet [EOL.] réimse bia diet [EOL.] reiptíl reptile [EOL.] réise láimhe handspan [MATA]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 réitigh solve [MATA] reo freezing [EOL] reoiteoir freezer [EOL.] [MATA] reophointe freezing point [EOL.] ré-uimhir even number [MATA] riail rule [MATA] rialaigh control (v) [EOL.] rialóir ruler [MATA] ribe hair (one strand) [EOL.] righin rigid; is righne most rigid [EOL.] righin stiff [EOL.] rinn vertex [MATA] ríomhaire computer [MATA] ríomhchláraigh (v) programme rís rice [EOL.] rísíní raisins [EOL] róbat robot roghnaigh choose/ select [MATA] roinn divide; roinn x ar y divide x by y; roinn go cothrom ar a 3divide evenly by 3 [MATA] roinnt solais some light [EOL.] roll (v) roll ticeáil cruth ar bith a rollann tick any shape that rolls rolla cistine kitchen roll [EOL.] rolladh (n) roll [EOL.] rollóg aráin bread roll [EOL] rombas rhombus [MATA] rópa rope [EOL.] rópa scipeála skipping rope [EOL] roth tomhais trundle wheel [MATA] roth uisce water wheel [EOL.] roth wheel [EOL.] rótharraingthe overdrawn [DR] [RT] [MATA] rothlaigh rotate; rothlaigh siad trí (tríd) 360° they rotated through 360° [MATA] róthrom overweight rubar rubber; banda rubair rubber band [EOL.] rúcach rook rud item/ object [MATA] rudaí beo living things [EOL.] rúitín ankle [EOL.] sábháil save [MATA]
43
sábháil saving; cad é an tsábháil má cheannaíonn tú dhá cheann acu what is the saving if you buy two of them [MATA] sábháilteacht bhóthair road safety [EOL.] saighead arrow [MATA] sáil heel [EOL.] sáile salt water [EOL.] saill fat [EOL.] sailleach fatty sainaithin identify [EOL] saintréith property [MATA] salann salt [EOL.] salannach salty [EOL.] samhradh summer [EOL.] san áireamh included; 9-12 Feabhra araon san áireamh 9-12 February inclusive [MATA] san iomlán in total san uair per hour; £2 an duine san uair £2 per person per hour in aghaidh an 100g per 100g [MATA] saolré life cycle [EOL.] saor cheap [MATA] saor in aisce free [MATA] saorga artificial [EOL.] saothraigh earn [MATA] sáspan saucepan scadán herring [EOL.] scáil shadow; scáil éadrom light shadow [EOL.] scáileán screen scaip disperse/spread [EOL.] scaipeadh dispersal [EOL.] scairt ghutháin phone call [MATA] scála dóchúlachta probability scale [MATA] scála scale; de réir scála to scale [MATA] scamhóg lung [EOL.] scaoilte loose [EOL] scar separate [EOL and MATA.] scátaí rollála roller skates [EOL] scáth (n) shade; faoi scáth in the shade [EOL.] scáth fearthainne umbrella [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 scáthach shady [EOL] scáthaigh shade; scáthaigh 3/4 den chruth shade 3/4 of the shape [MATA] scáthaithe shaded [MATA] scáthán mirror [EOL.] sceitse sketch [MATA] sciathán arm [EOL.] sciathán leathair bat [EOL.] scipeáil skip [EOL] scláta slate sconna tap (=water tap) [EOL.] scór score/ tally [MATA] scornach throat [EOL.] scráb (v) scrape [EOL.] scrábadh (n) scrape [EOL.] scragall alúmanaim aluminium foil [EOL.] scragall cistine foil, kitchen [EOL] scragall foil [EOL.] scragall stáin tin foil [EOL.] scríob (v) scratch [EOL.] scríobh isteach write in [TREOR.] scríobh write down [TREOR.] scrios destroy [EOL] scriú-chnóire screw nutcracker seachain avoid seachas apart from [TREOR.] seachtú seventh [MATA] seacláid chocolate [EOL.] sealadach reversible [EOL.] sealadach temporary; is athrú sealadach é seo this is a temporary change [EOL.] seangán ant [EOL.] seans chance; 1 seans as 3 1 chance in 3; seans cinnte certain chance; seans maith good chance; seans caoga-caoga fifty-fifty chance; seans cothrom even chance; seans beag slight chance; seans ar bith no chance; níl seans ar bith ann go dtarlóidh sé there is no chance that it will happen; cad é an seans go... what is the chance that ...... [MATA] seans cothrom evens [MATA] searbh bitter [EOL] searrach foal [EOL.] seas do represent; seasann 1 tic do 10 leoraí 1 tick represents 10 lorries [MATA] seastán (n) stand [EOL.] séasúr season [EOL.] séasúrach seasonal [EOL] seiceáil check [MATA] seiceamar sycamore [EOL.] seicheamh iolraithe multiplication sequence [MATA] seicheamh sequence [MATA] séid blow [EOL.] seilg hunt [EOL.] seilide snail [EOL.] séimh gentle: fórsa séimh gentle force seirbil gerbil seo a leanas following; an abairt seo a leanas the following sentence; na huimhreacha seo a leanas the following numbers [TREOR.] seodra jewellery seol conduct [EOL.] seolán leictreach electric lead [EOL.] seolán lead (electrical) seoltóir conductor [EOL.] séú sixth [MATA] sféar sphere [MATA] sifín straw (to drink with) [EOL.] sil (v) drip [EOL.] siméadrach symmetrical [MATA] siméadracht fhrithchaiteach reflective symmetry [MATA] siméadracht rothlach rotational symmetry [MATA] siméadracht symmetry [MATA] simpligh simplify [MATA] sín stretch [EOL.] sínteach stretchy [EOL.] síoda silk [EOL.] síogach striped [MATA] síol sciathánach winged seed síol seed [EOL.] síológ seedling [EOL.] siombail symbol [MATA] sionnach fox [EOL.] sioráf giraffe
44
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 siorc(anna) shark(s) [EOL] síorghlas evergreen [EOL.] siosúr scissors [EOL.] sip zip [EOL.] siúcra sugar [EOL.] siúcrúil sugary [EOL.] sláinte health [EOL.] sláinteachas hygiene droch- poor [EOL.] sláinteachas pearsanta personal hygiene [EOL.] sláintiúil healthy, [EOL.] slánuimhir whole number [MATA] slat yard [MATA] sleamhain slippery [EOL.] sliocht passage [TREOR.] sliogán shell (sea) [EOL.] slios (sleasa) side(s); tá 3 shlios ar thriantán a triangle has 3 sides [MATA] slios cuartha curved side [MATA] slodán puddle sméar berry sméar dhubh blackberry [EOL.] smig chin [EOL.] smólach thrush [EOL.] snag breac magpie [EOL] snáithín fibre [EOL] snámh float; tá sé ar snámh it is floating [EOL.] snámhóir swimmer [EOL.] snasta polished snáth thread snáthadán cranefly [EOL.] snáthaid mhór dragonfly [EOL.] snáthaid needle [MATA] sobhriste brittle [EOL] soicéad socket [EOL] soicind second [MATA] sóid níocháin washing soda [EOL.] sóidiam sodium [EOL] soitheach container [MATA] solad (n) solid [EOL.] soladach (adj) solid [EOL.] solas (n) light; faoi sholas in the light [EOL.] solas an lae daylight [EOL.]
45
soláthar (n) supply [EOL] solúbtha flexible [EOL.]; is neamhsholúbtha least flexible solúbthacht flexibility [EOL.] sonraí data [MATA] sópa soap sorcóir cylinder [MATA] sort (n) cineál [EOL.] sórtáil (v) sort [EOL.] spás space [MATA] seicheadh spawn sobhriste fragile soladaigh solidify speiceas species [EOL.] spideog robin [EOL.] spotach spotted [MATA] sprae (n) spray [EOL.] spraeáil (v) spray [EOL.] spréachaire sparkler spréigh spread [EOL.] sprionga spring (metal) [EOL.] spúinse sponge [EOL.] sraith row; sraith uimhreacha row of numbers; i ndiaidh a chéile in a row [MATA] sraith series [MATA] sraithadhmad plywood [EOL] sraothartach sneezing [EOL.] sreang wire; sreang nocht leictreach bare electrical wire [EOL.] sreangán string (rope) [EOL.] sroich reach; cad é mar a shroich an fhuaim Seán how did the sound reach Seán ; shroich an traein Doire ar 2.00 pm the train reached Derry at 2.00 pm [MATA] srón nose [EOL.] sruth current (electricity) [EOL.] sruth leictreachais flow of electricity stad stop [EOL.] staid state; athrú staide change of state; staid tosaigh initial state [EOL.] staimín stamen [EOL.] stáisiún cumhachta power station stálaithe stale [EOL.] stán tin [EOL.] stápla staple [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 stéig intestine; stéig bheag; small intestine stéig mhór large intestine [EOL.] steirió pearsanta personal stereo stiall strip; stiall bheag den ábhar a small strip of the material [EOL.] stiogma stigma [EOL.] stoc crainn tree trunk stoda stud stopuaireadóir stopwatch [MATA] stróic (v) tear [EOL.] stroighin cement [EOL.] sú craobh raspberry sú talún strawberry [EOL] suaitheantas badge [MATA] substaint dhochrach harmful substance [EOL.] substaint substance [EOL.] súil eye [EOL.] suim sum; faigh suim 2, 3 agus 4 find the sum of 2, 3 and 4 [MATA] suim amount suíomh position [MATA] suirbhé survey [MATA] súiteoir(í) sucker(s) súmaire leech [EOL.] surfáil surfing tá cuma ar seem tá gaol idir x and y x and y are related tabhair buille faoi thuairim make a rough estimate tabhair faoi deara notice [EOL.] tábla minicíochta frequency table [MATA] tábla minicíochta grúpáilte grouped frequency table [MATA] tábla table [MATA] tacaíocht (n) support [EOL] tacar set [MATA] tacóid tack [EOL.] tadhall (n) touch [EOL.] tae ar an toirt instant tea [EOL.] tagann biseach ar recover taifead (n) record [EOL.] taifead (v) record (results, sound) [EOL.] taifead record; thaifead Bríd na torthaí Bríd recorded the results; bhí uirthi na
46
torthaí a thaifeadadh she had to record the results [MATA] táille charge/price [MATA] táillí bainc bank charges [MATA] táille sheirbhíse service charge táirg produce [EOL.] táirgí fuíll waste products [EOL.] tairiscint speisialta special offer [MATA] tairiseach constant [EOL] tairne nail (steel) [EOL.] tais (adj) damp [EOL.] taise moisture [EOL.] taispeáin show; taispeánann an pictiúr the picture shows; léiríonn an graf the graph shows [MATA] talamh (n) land [EOL.] tanaí thin tanc tank [EOL.] taobh amuigh outside; ar an taobh amuigh den chruth on the outside of the shape taobh istigh; inside ar an taobh istigh den chruth on the inside of the shape [MATA] taobh le next to [MATA] taos dough [EOL.] taosrán pastry [EOL.] tarraiceán drawer [EOL] tarraing (v) pull [EOL.] tarraing draw; tarraing líne idir x agus y draw a line between x and y [MATA] tarraing isteach draw in [TREOR.] tarraingt (n) pull [EOL.] te warm teach gloine greenhouse [EOL.] teacht as an ubh/as na huibheacha hatch téad string (music) [EOL.] téada an ghutha vocal cords [EOL.] teagmháil (n) contact [EOL.] teanga tongue [EOL.] teas heat (n); teas íseal gentle heat [EOL.] teicneolaíocht an eolais information technology [MATA] teicneolaíocht technology [EOL.] teideal title [MATA] téigh (v) heat [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 téigh ar imirce; migrate téann roinnt éan ar imirce sa gheimhreadh some birds migrate in winter [EOL.] téigh faoi uisce (v) sink [EOL.] téigh i bhfeidhm ar (v): affect téigh trí pass through [EOL.] teileafón sreinge string telephone [EOL.] teileafón telephone teilifís television [EOL.] teimhneach opaque [EOL.] téip ghreamaitheach sticky tape [EOL.] téip tape [EOL.] téip thomhais measuring tape [EOL] téip thomhais tape measure [MATA] téipthaifeadán tape recorder [EOL.] teirmiméadar thermometer [EOL.] teisiligh tessellate [MATA] teisiliú tessellation [MATA] teocht an tseomra room temperature teocht temperature; cad é an teocht is airde what is the highest temperature; cén teocht a bhí ann inné what was the temperature yesterday [MATA] thart faoi about; thart faoi 1m ar fad about 1m in length [MATA] thart faoi approximately; tá sé thart faoi 2 km ar fad it is approximately 2 km long [MATA] Thiar [I] West [W] an t-iarthar the west; siar westward; an ghaoth aniar westerly wind; tá an bád siar ó x the boat is west of x [MATA] Thoir [O] East [E]; an t-oirthear the east; soir eastwards; easterly; wind an ghaoth anoir; tá an bád soir ó x the boat is east of x [MATA] tic (n) tick [MATA] ticeáil (v) tick [MATA] ticeáil an bosca ceart tick the correct box [TREOR.] tíl tile; tíl scátháin mirrir tile [EOL.] timpeallacht environment/surroundings [EOL.] timpeallán roundabout [MATA] timthriall an uisce water cycle [EOL.] tinneas sickness
47
tíogar scorfhiaclach sabre toothed tiger [EOL.] tíogar tiger [EOL.] tiontaigh turn over [MATA] tiontaigh become (change state) tíos breosla fuel economy [EOL.] tiubh thick [EOL.]; is tibhe thickest [EOL.] tá sé 3 cm ar tiús it is 3 cm thick [MATA] tiúilip tulip tiús thickness [EOL.] tobac tobacco [EOL.] tobán tub [MATA] tochrais wind up; bréagán intochraiste a wind-up toy [EOL.] tóg rear a gcuid óg a thógáil to rear their young [EOL] toilleadh capacity [MATA] tóin (anatomy) bottom [EOL.] toirchigh fertilise [EOL.] toirchiú fertilisation [EOL.] toirneach thunder [EOL.] tóirse torch [EOL.] toirt volume; ticeáil an dá shoitheach a bhfuil an toirt chéanna iontu tick the two containers which have the same volume [MATA] toise dimension [MATA] toiseach dimensional [MATA] toitín cigarette [EOL.] tollán tunnel tomhais (SG) measures (AT) [MATA] tomhais measure (v) [MATA] tomhas measurement [MATA] toradh fruit/ result [EOL.] torbán tadpole [EOL.] tósta toast tóstaer toaster tráidire tray [EOL.] traipéisiam trapezium [MATA] trampailín trampoline transparent trédhearcach [EOL.] trasghearradh cross-section; taispeánann an pictiúr trasghearradh de bhláth the picture shows a cross-section of a flower [EOL.]
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 trasnán (n) diagonal [MATA] trasnánach (adj) diagonal; líne thrasnánach diagonal line [MATA] trastomhas diameter [MATA] trealamh equipment [EOL.] trédhearcacht transparency tréimhse period tréith (of animal) feature [EOL.] tréith characteristic/ property [EOL.] tréithe taobh amuigh external features [EOL.] treo direction; cén treo ina bhfuil an teitleán ag dul what direction is the plane going [MATA] treoir (n) command treoir instruction tréshoilseach translucent [EOL.] trí cheathrú three quarters [MATA] triail agus feabhsú trial and improvement [MATA] triail chothrom fair test [EOL.] triail test [EOL] trian (n) third [MATA] triantán comhchosach isosceles triangle [MATA] triantán comhshleasach equilateral triangle [MATA] triantán dronuilleach right-angled triangle [MATA] triantán scailéanach scalene triangle [MATA] triantán triangle [MATA] triomaigh (v) dry tríthoiseach [3-T] three-dimensional [3D] [MATA] tríú (adj) third [MATA] troigh foot [MATA] troitheán pedal [EOL] trom heavy [MATA] trosc cod [EOL.] troscán furniture [EOL.] trumpa trumpet [MATA] tuáille towel [EOL.] tuairteáin bumper cars tuar predict [EOL.] tuar prediction [MATA]
48
tuaslagadh dissolution [EOL.] tuaslagán solution [EOL.] tuaslaig dissolve; tuaslagann siúcra in uisce sugar dissolves in water [EOL.] tuathal anti-clockwise [MATA] tuí straw (hat etc) [EOL.] tuig understand [EOL.] tuirling (v) land/ descend [EOL.] turgnamh experiment [EOL.] turraing shock (electricity) [EOL.] túsphointe starting point [MATA] uaimh cave [EOL.] uair (an chloig) hour [EOL.] uaireadóir watch [MATA] ualach load [EOL] uas- maximum uasluas maximum speed [MATA] ubh egg [EOL.] ubhagán ovary [EOL.] ubhán ovum [EOL.] ubhchruthach (adj) oval [MATA] ubhúlach ovule [EOL.] uilig all; na páistí uilig all the children uillinn angle [MATA] uillinn athfhillteach reflex angle [MATA] uillinntomhas protractor [MATA] uimhir chearnach square number [MATA] uimhir chiúbach cubic number [MATA] uimhir dhiúltach negative number [MATA] uimhir nach bhfuil ar eolas unknown number [MATA] uimhir number [MATA] uimhir phríomha prime number [MATA] uimhir thriantánach triangular number [MATA] uimhir trí dhigit three digit number [MATA] uimhirchárta number card [EOL] uimhirlíne number line [MATA] uimhríocht (SG) number (AT) [MATA] uimhrithe numbered [MATA] uirlis cheoil musical instrument
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009 uirlis tool [EOL.] uisce (n) water; uisce nár ionsúdh water that was not absorbed [EOL.] uisce níocháin washing-up water uiscedhíonach waterproof [EOL.] uiscigh (v) water [EOL.] ulchabhán owl [EOL.] ulóg pulley [EOL.] urchomhaireach (adj) opposite [MATA] úsáid use úsáideach useful vóta (n) vote [MATA] vótáil (v) vote [MATA] x-rinneach x-pointed [MATA]
49
Téarmaíocht Eochairchéim 1/2 2008-2009
50